portaal van het vak niet-confessionele zedenleer

Portaalsite voor het vak niet-confessionele zedenleer

in de kijker

november 2016

consumeren

Verslag: Studiedag Blijf bij de les

[Lees hieronder het verslag van het EHP Congres Building Blocks for Humanist Education]

Op 22 oktober verzamelden een 270-tal leerkrachten, inspectieleden, lectoren en anderen met een hart voor én mening over het vak niet-confessionele zedenleer, in Antwerpen voor de interactieve studiedag Blijf bij de les, NCZ gisteren, vandaag en morgen. De studiedag werd georganiseerd door HVV (Humanistische-Vrijzinnige Verenigingen) en deMens.nu, de roepnaam van UVV (Unie van Vrijzinnige Verenigingen), die in het kader van haar 45-jarig bestaan het vak niet-confessionele zedenleer in de kijker plaatste. De lezingen en debatten werd in goede banen geleid door moderator Jurgen Slembrouck van de Vrijzinnige dienst Universiteit Antwerpen.

Rond de vele vragen en ideeën die de studiedag hebben verrijkt, zal het project van de niet-confessionele zedenleer verder worden gezet, met alle betrokkenen: leerkrachten, leerlingen, inspectieleden, vrijzinnig humanistische organisaties … . Samen zullen zij mee kunnen bouwen aan een eigentijds en sterker vrijzinnig humanistisch vak, het vak niet-confessionele zedenleer 2.0.

Een sfeerverslag van de studiedag

In zijn welkomstwoord benadrukte de voorzitter van deMens.nu, Sylvain Peeters, het belang van het vak NCZ in tijden zoals vandaag waarin mensenrechten op verschillende plaatsen in de wereld onder druk komen te staan. Mensenrechten en de waardigheid van de mens, vormen nog steeds de sokkel van het vak niet-confessionele zedenleer, een actieve basis voor een humanistisch engagement naar de anderen en de wereld toe. En met het vrij onderzoek als de blijvend emancipatorische kracht van het vak.

Mario Van Essche, voorzitter van HVV, haalde in zijn inleiding enkele heikele punten aan en riep de RIBZ op, een actieplan uit te werken om het vak niet ten prooi te laten vallen aan illusies en negatieve beeldvormingen. Voor Mario Van Essche is de discussie over de rol van de levensbeschouwelijke vakken, die vandaag gevoerd wordt, eigenlijk naast de kwestie. De opdeling in onderwijsnetten, met bijkomende scheefgegroeide financiering en ongewenste gevolgen voor de werking en het welslagen van het Vlaams onderwijs, zou volgens hem de echte inzet van de discussie moeten zijn.

NCZ gisteren

Jeffrey Tyssens, hoofddocent hedendaagse geschiedenis aan de VUB, zorgde voor een breed historisch perspectief. Hij gaf een snelcursus over het ontstaan en de evolutie van het vak niet-confessionele zedenleer heeft doorgemaakt. In de 19de eeuw was een vak 'moraal zonder god' nog ondenkbaar en de vrijzinnig humanistische gemeenschap heeft moeten vechten voor het niet-confessionele karakter. De zedenleer kon in het begin allerminst als een 'neutraal vaak' worden geduid en kon voor de niet-gelovige humanist pas zinvol worden ingevuld met de erkenning van haar vrijzinnig-humanistisch omkadering.

Retro: hoe keek men in de jaren '80 naar het vak NCZ?

NCZ vandaag

De seculiere samenleving staat vandaag voor enkele grote beproevingen. Alain Vannieuwenburg, ethicus en promovendus aan de universiteit van Leiden, plaatste enkele uitdagende kanttekeningen bij de these dat religie op de terugweg is. Hij hield een stevig onderbouwd pleidooi voor een actief secularisme waarbij het onderwijs een belangrijk rol heeft te pelen in het expliciteren van de fundamenten van onze liberale democratische rechtstaat.

Eddy Borms, coördinator van het inspectiecollege, mocht het voormiddaggedeelte afsluiten. In zijn betoog deed hij omstandig uit de doeken waarom het geven van het vak niet-confessionele zedenleer een engagement inhoudt en het dus niet zomaar vervangen kan worden door een 'neutraal' vak. Hiervoor werden zowel de rede als de beleving bij het publiek aangesproken.

De aanwezige leerkrachten konden zich 's middag laten inspireren door wat de vrijzinnig humanistische gemeenschap hen te bieden heeft aan lesimpulsen en gemeenschapsvormende activiteiten. Onder meer Fakkeltjes vzw, Samenspel NCZ vzw, Prik NCZ vzw, 't MegaZijn, de RIBZ, huisvandeMens Antwerpen en HVV waren met een infostand aanwezig.

Op bezoek in de les NCZ op KA Etterbeek. Wat vinden de jongeren vak het vak NCZ?

NCZ morgen

Na de middag schetsten Corinne Leys, lector aan de Artesis Plantyn Hogeschool Antwerpen, en Marc Van Camp, voormalig docent aan de Erasmushogeschool Brussel, de uitdagingen waar het vak NCZ voor staat.

Corinne Leys benadrukte de sterke punten van het vak en pleitte ervoor om de algemene uitgangspunten en doelstellingen van het vak te behouden. Marc Van Camp ging dieper in op de knelpunten en gaf in een bevlogen betoog aanzetten tot een blauwdruk van een vak NCZ 2.0.

Corinne Leys, Annie Hermans, inspecteur-adviseur Buitengewoon Onderwijs, en de twee winnaars van de Digimores Debatwedstrijd 2016, Sasha Solau en Annelies Van Cappellen gingen in het panelgesprek in, op de vragen van het publiek.

In een daaropvolgend panelgesprek namen Raymond Vervliet, voorzitter van de RIBZ, Sonja Eggerickx, ombudsvrouw van de RIBZ en Eddy Borms het woord. Ze gaven toelichting bij de opdracht en diverse taken van de RIBZ. Er werd ook duiding gegeven bij het actieplan van de RIBZ waarbij de modernisering van de leerplannen één van de grootste aandachtspunten is.

Sylvain Peeters kondigde, als besluit van de studiedag, aan dat de vrijzinnige humanistische gemeenschap aan de slag gaat met de vragen en ideeën die op deze dag naar boven zijn gekomen en aan bod werden gebracht.

Als slotbeschouwing hield erevoorzitter van het Humanistisch Verbond, Silvain Loccufier, nog een overtuigend pleidooi om als leraar niet-confessionele zedenleer, ook als kunstenaar te denken en aan het werk te gaan. Kunst en niet-confessionele zedenleer vertonen namelijk enkele sterk overeenkomende kenmerken.

Aansluitend werd deze geslaagde studiedag afgesloten met een glas en een hapje op de collegialiteit en de vriendschap.

De teksten van de sprekers worden gebundeld in een digitale publicatie.
Schrijf u in op onze nieuwsbrief om deze als eerste deze te ontvangen.


consumeren

Verslag: Congres Building Blocks for Humanist Education

Midden oktober vond er ook een internationaal, meerdaags congres plaats in Antwerpen, de thuishaven van de European Humanist Professionals (*), de Europese organisatie, die ‘professioneel aangestelde humanisten’ bijeen tracht te brengen en te verbinden, om samen, in te zetten op kwaliteitsvolle humanistische dienstverlening.

Het bijbrengen van humanistische waarden en principes door opvoeding en onderwijs, wordt uiteraard ook begrepen als een ruimere vorm van humanistische dienstverlening. Via onderwijs vanuit het vrijzinnig humanisme, zoals in de niet-confessionele zedenleer, wordt bovendien een sterke bijdrage geleverd aan de humanistische gemeenschapsvorming. Met dit driedaags congres wou EHP daarom op internationaal niveau, verschillende actoren van het humanistisch onderwijs samenbrengen voor het voorstellen en uitwisselen van visies en praktijkervaringen. Zo bevatte het programma een voorstelling van goede praktijkvoorbeelden uit het basis- en secundair onderwijs in Vlaanderen (en Brussel), Nederland (HVO) en Duistland (Lebenskunde). Dank aan de collega leraren NCZ voor hun inspirerende bijdrage!

Uit de deelstaat Bavaria (Beieren) werd een beklijvende voorstelling gegeven van de eerste officieel erkende Humanistische school, waar filosoferen met kinderen de dagelijkse praktijk uitmaakt en waar ondertussen 8 jaar ervaring werd opgebouwd rond humanistisch onderwijs. In Engeland, waar Religious Education (RE) verplicht is opgenomen in het curriculum van de officieel gesubsidieerde scholen (vrijstelling is weliswaar mogelijk), heeft de British Humanist Association (BHA), het op zich genomen om Humanisme geïntegreerd te krijgen in de syllabus/werkschema van RE en gelijkaardige alternatieve vakken. Daartoe ontwikkelde ze een parel van een website : understandinghumanism.org.uk; met lesinhouden, - suggesties, vragen en activiteiten en bronnen voor het onderricht in humanisme.

De inspanningen rond de inter-levensbeschouwelijke competenties werden mooi geïllustreerd door een inspirerend voorbeeld uit Hasselt, gebracht door Marijn Straetemans, leraar NCZ aan KTA Hasselt Villers, bijgestaan door haar directeur (voormalig leraar NCZ), Stijn Valkeneers. Samen brachten zij op een interactieve wijze, een doorleefde getuigenis van hun inter-levensbeschouwelijk, interscolair, vakoverschrijdend project, ‘Mensen op de vlucht’, waarbij jongeren van de derde graad o.m. via een inleefspel konden ervaren hoe het is om als vluchteling aan te komen in een vreemd land en de asielprocedure te moeten doorlopen (zie deze link).

Jan Van Vaek benadrukte in zijn bijdrage de voortrekkersrol die vele collega’s NCZ op zich nemen op het vlak van inter-levensbeschouwelijke dialoog (ILD). Hij hield een pleidooi en gaf meteen ook een aanzet om “alle registers open te trekken om een echte inter-levensbeschouwelijke dialoog en verdraagzame samenleving te realiseren”. Daarbij gaf hij twee voorbeelden van fantasiegeleide simulatiespelen die momenteel voor de les NCZ (al dan niet i.s.m. andere LBV) worden uitgetest en verder ontwikkeld: ‘Het opbouwen van een multicultureel dorp’ (basisonderwijs) en ‘Overleven op Overtuigingseiland’ (secundair).

Naast deze bijdragen, liet het programma ook ruimte voor reflectie. Mooie aanzetten daartoe werden gegeven door Sonja Eggerickx in haar openingswoord van het congres, en in de toespraken van de heren professoren Rik Pinxten en Johan Braeckman. Actuele discussies werden ook niet uit de weg gegaan. Een dagdeel werd besteed aan de vraag: “onderwijzen we (beter) vanuit een - of over levensbeschouwing”. Van zodra alle bijdragen van de verschillende sprekers beschikbaar zullen zijn op de website van EHP, zullen we in een volgende In-de-Kijker, naar de bijdragen verwijzen en er verder verslag over uitbrengen.

Tijdens het driedaagse congres werden de buitenlandse geestgenoten (uit Noorwegen, Rusland, Kroatië, IJsland, Groot-Brittannië, Ierland, Duitsland, Nederland …), verwend met enkele exclusieve bezoeken zoals aan het Antwerps stadshuis, het vernieuwde Plantijn-Moretus museum, de Scheldekaaien en de kunstgalerij De Zwarte Panter.

Voor de organisatie, zowel logistiek als inhoudelijk, stond een driespan in van één directeur en twee inspecteurs-adviseurs: Freddy Boeykens (logistiek), Frank Stappaerts en Martine Konings (inhoudelijk). De initiatief nemende organisatie EHP organiseerde haar congres in samenwerking met de Vrijzinnig dienst U.A., deMens.nu, IMD Antwerpen, RIBZ vzw en de Vrijzinnige Humanistische Levensbeschouwelijke Werking (VHLW vzw).

We geven tot slot nog enkele citaten mee van sprekers (vertaald naar het Nederlands), alsook enkele reacties van aanwezige humanistische professionals.

“Als we niet aanvaarden dat dé grote waarheid niet bestaat, in het bijzonder onze eigen grote waarheid, dan is er geen dialoog, noch vrede mogelijk…”
“Humanist zijn is meer dan ‘rationeel’ zijn, we zijn en blijven mensen met emoties […] Humanisme en onderwijs, humanisme en empathie, … gaan hand in hand”. Sonja Eggerickx, ere-voorzitter IHEU en deMens.nu, ere-inspecteur-adviseur NCZ
“[…] humanisme en meer bepaald humanistisch onderricht, is één van de meest hoopvolle tradities die de mensheid heeft voortgebracht”
“[…] we moeten ons richten op de mensheid als een geheel, als een soort, die antropologisch en dus ook ethisch divers is. De karakterisering van de mensheid als een ‘eenheid in diversiteit’ moet serieus worden genomen, zodat het mogelijk eurocentrisme van de meeste humanistische theorieën en praktijken, kritisch kunnen worden aangebracht en overstegen in onderwijsprogramma’s en perspectieven die we aanbieden aan de volgende generatie.” Rik Pinxten, antropoloog, ere-voorzitter H-VV, lid v.h. IASSCO, em. prof. UGENT
“[…] het vrijwaren van de vrije discussie in de klas [kan je] vergelijken met het garanderen van de goede werking van de instituties in een democratische rechtsstaat. De raddraaier die zijn medeleerlingen intimideert en de sfeer in de klas verpest waardoor anderen hun mening niet meer durven uiten, moet worden stilgelegd. Of we ingrijpen hangt dus ook af van de reactie van de groep, met andere woorden: van de weerbaarheid en mondigheid van de discussiepartners. De hoeksteen in Rawls’ betoog is evenwel dat de tolerante democraat de censuur zo lang mogelijk moet uitstellen. De vrijheden die men intoleranten intussen geeft zullen hen wellicht overtuigen van een geloof in de vrijheid. Men moet hen tijd geven, hen ernstig nemen en hen […] spreektijd gunnen. We moeten erop vertrouwen dat zij genieten van de vrijheid van meningsuiting en er daardoor op termijn zelf voorstander van worden. Jan Van Vaek, lector NCZ (verbonden aan AP, HoGent en UGent)

Reacties:

“Op dit congres aanwezig zijn, luisteren naar presentaties en praten over wat wij allen een bijzonder warm hart toedragen is ontzettend krachtig en werkt positief op het doel van dit congres : een sterk en goed samenwerkend Humanistisch platform creëren.” Agnes Arends, docente HVO Nederland
“Dank u voor het organiseren van een succesvol en inspirerende conferentie. We gingen allemaal huiswaarts met zo veel nieuwe ideeën. Ook dank voor het regelen van de bezoeken aan lokale scholen die ons beeld hebben doen vormen van wat er gebeurt in de klas. Ik hoop dat dit het begin is van vele toekomstige gelegenheden om goede praktijkvoorbeelden te delen en van elkaar te leren.” Luke Donnellan, Hoofd onderwijs van de British Humanist Association

(*) een onderdeel van EHF, de European Humanist Federation, waar deMens.nu als ook de RIBZ actief lid zijn.

nieuwsbrief

Ontvang elke maand de NCZ 'In de kijker' in je mailbox, met interessante en actuele lees-, kijk- en doetips over een thema van het vak niet-confessionele zedenleer.

wegwijs

Lees hier meer over de organisaties die het vak niet-confessionele zedenleer ondersteunen of klik op een logo om rechtstreeks naar de website te gaan.

PRIK

prik

digitaal magazine voor de eerste graad middelbaar onderwijs

faq

meer faq

lees de infobrochure NCZ (uitgave: oktober 2016)

terug naar boven