portaal van het vak niet-confessionele zedenleer

Portaalsite voor het vak niet-confessionele zedenleer

in de kijker

14 juli 2016

levenskunst

Brussel, Orlando, Istanbul, Bagdad en nu Nice. Ook deMens.nu is diep geschokt door deze alweer nieuwe vreselijke gebeurtenis. Niet te vatten hoe een mens zijn medemens, wie hij ook is, zo de dood wil en kan in jagen.

‘De Verlichting is weer even uit, maar we laten haar niet doven’, zei Elke Van den Brandt (Groen!) treffend via Twitter. Laten we elkaar de hand blijven vasthouden en tevens solidair zijn met de slachtoffers en nabestaanden.

Namens deMens.nu en al zijn medewerkers wensen wij ons medeleven te betuigen aan al de slachtoffers en hun nabestaanden.

nieuwsbrief

Ontvang elke maand de NCZ 'In de kijker' in je mailbox, met interessante en actuele lees-, kijk- en doetips over een thema van het vak niet-confessionele zedenleer.

wegwijs

Lees hier meer over de organisaties die het vak niet-confessionele zedenleer ondersteunen of klik op een logo om rechtstreeks naar de website te gaan.

PRIK

prik

digitaal magazine voor de eerste graad middelbaar onderwijs

bestel

Op zoek naar magazines, educatieve pakketten of ander materiaal? Maak een selectie in onderstaande lijst. Je wordt daarna automatisch doorverwezen naar de juiste bestelpagina.

leerplannen

De leerplannen vormen de basis van het vak niet-confessionele zedenleer. Lees een leerplan door een keuze te maken uit de lijst.

terug naar boven

kids

terug naar boven

Antwoorden

Wat is niet-confessionele zedenleer?

Niet-confessionele zedenleer is één van de levensbeschouwelijke vakken uit het verplicht keuzeaanbod in de scholen van het GO en het officieel gesubsidieerd onderwijs. Bij het ruime(re) publiek staat het vak bekend als de les zedenleer of moraal.

school
© deMens.nu

In de les niet-confessionele zedenleer worden kinderen en jongeren een moreel bewustzijn en zingevend oriëntatiekader bijgebracht vanuit het vrijzinnig-humanistische levensbeschouwing. Bij deze belangrijke leerprocessen in de vorming van de persoonlijkheid van het kind en de jongere, staat de leraar Niet-confessionele Zedenleer centraal als geëngageerd begeleider.

In de lessen komen verschillende facetten van de menselijke geest en gevoelswereld thematisch aan bod. Kritisch benaderen van de actualiteit, kennis maken met de wereldgodsdiensten, ontdekken van jezelf en de andere, het aanscherpen van historisch bewustzijn, ontwikkelen van sociale vaardigheden, zich bekwamen in argumenteren, … Het vak niet-confessionele zedenleer staat, met deze en vele andere inhoudelijke aspecten en werkgebieden, garant voor een rijke morele opvoeding.

Niet-confessionaliteit slaat op het niet-confessionele karakter, het niet (willen) gebonden zijn aan een confessie of (godsdienstige) geloofsovertuiging. De term ‘niet-confessionaliteit’ dient geplaatst binnen het leergebied van de waarde-vorming. Historisch gezien, te situeren binnen de brede gedachtestroom, zoals die sedert de periode van het renaissance-humanisme (dat ook verbonden kan worden aan verschillende stromingen in de klassieke Oudheid) en tijdens de Verlichting heeft vorm gekregen. Een dynamische gedachtestroom die tot op de dag vandaag verder evolueert.

In Vlaanderen zet de georganiseerde vrijzinnig-humanistische gemeenschap zich in voor de organisatie en de inhoudelijk kwaliteit van het vak.

Commers, R., Algemene oriëntatietekst leerplanontwikkeling NCZ, Humanistische drukpers, zonder datum.

terug naar FAQ

Film zedenleer

In 2013 maakte Lichtpunt vzw deze korte documentairefilm over het vak niet-confessionele zedenleer. Meer vrijzinnig-humanistisch beeld- en klankmateriaal vind je op hun website.

Waarom niet-confessionele zedenleer volgen?

Kiezen voor niet-confessionele zedenleer is kiezen voor de pluraliteit van opvattingen en voorstellingen (zowel cognitief als emotioneel), benadert vanuit de vrijzinnig-humanistische leefwereld en het daaraan gekoppeld streven naar een onbevangen vrijzinnig-humanistisch ‘zin-zoekend’ mens- en wereldbeeld. Op die manier biedt het vak een 12 leerjaren omspannend zinvol geheel en gedragen alternatief voor de godsdienstlessen.

school
© deMens.nu

Het is via een voortdurende wisselwerking met anderen en de ons omringende wereld dat we opgroeien tot wie we ‘al wordend’ zijn. Doorgaans staan we er niet bij stil hoe we vanuit die wisselwerking tot ideeën en opvattingen zijn gekomen en vergeten wij dat we een ‘bril’ dragen waardoor we de zaken zien zoals wij ze zien en niet zoals zij zouden kunnen zijn. Wat wij onszelf vertellen is altijd al aan ons voorafgegaan in de vorm van opvattingen binnen de cultuur en de samenleving waarvan wij deel uitmaken. Het is goed te beseffen dat niemand van ons aan de gekleurde bril van de levens- en wereldbeschouwelijke vooringenomenheid ontkomt.

Het vak niet-confessionele zedenleer zal die vooringenomenheid van de leerlingen als basisgegeven beschouwen en die pluraliteit van opvattingen en voorstellingen als uitgangspunt nemen van de morele vorming in niet-confessionele zin, met als enig doel: het ontwikkelen van een zelfstandig denken en de persoonlijke creativiteit van de leerling, of in dure woorden: het vervolmaken van de waardevorming en het moreel reflecteren bij kinderen en jongeren, om zo te komen tot een eigen levenshouding en persoonlijke levensstijl.

Commers, R., Algemene oriëntatietekst leerplanontwikkeling NCZ, Humanistische drukpers, zonder datum.

terug naar FAQ

Citaat zedenleer

"Kritisch benaderen van de actualiteit, kennis maken met de wereldgodsdiensten, ontdekken van jezelf en de andere, het aanscherpen van historisch bewustzijn, ontwikkelen van sociale vaardigheden, zich bekwamen in argumenteren, … Het vak niet-confessionele zedenleer staat, met deze en vele andere inhoudelijke aspecten en werkgebieden, garant voor een rijke morele opvoeding."

In welke scholen wordt niet-confessionele zedenleer gegeven?

In alle officiële scholen (scholen van het gemeenschapsonderwijs, stedelijke, gemeentelijke en provinciale scholen) kan het vak niet-confessionele zedenleer gevolgd worden.
Er zijn ook enkele niet-confessionele scholen in het vrije net waar niet-confessionele zedenleer aangeboden wordt.

terug naar FAQ

Welke organisaties ondersteunen niet-confessionele zedenleer?

Officiële instantie

De RIBZ (Raad voor Inspectie en Begeleiding Niet-Confessionele Zedenleer) is verantwoordelijk voor het beheer van het vak niet-confessionele zedenleer. Op de site vind je onder andere de contactgegevens van inspecteurs-adviseurs en informatie over de opleidingen en studiedagen.

Een team van inspecteurs-adviseurs niet-confessionele zedenleer binnen de Vlaamse onderwijsinspectie voor de levensbeschouwelijke vakken, staat bij delegatie en onder toezicht van de RIBZ, in voor het voordragen, begeleiden en controleren van de leerkrachten.

Educatieve magazines

Samenspel NCZ vzw is een autonome vereniging die zich tot doel stelt de cursus niet-confessionele zedenleer te ondersteunen door o.a. het uitgeven van een vakdidactisch tijdschrift voor leerkrachten niet-confessionele zedenleer lager onderwijs. Op hun website worden ook enkele educatieve pakketten aangeboden.

Fakkeltjes vzw brengt drie magazines uit voor kinderen die in het lager onderwijs niet-confessionele zedenleer volgen. De magazines worden zowel binnen als buiten de lessen gelezen. Op de website vind je extra digitale content zoals video's, quizjes en dossiers uit de vorige jaargangen.

Prik NCZ vzw brengt een digitaal magazine uit voor tieners die niet-confessionele zedenleer volgen in de eerste graad van het secundair onderwijs.

Platform voor leerkrachten

De Werkgemeenschap Leraren Ethiek (DigiMores) is een platform door en voor leerkrachten. Op de website kunnen leerkrachten materiaal met elkaar delen. De regionale ontmoetingen vormen de ideale gelegenheid om lesideeën en -ervaringen uit te wisselen. Daarnaast helpt DigiMores mee de Sapere Aude en Debatwedstrijd te ondersteunen.

Uitleendienst lesmateriaal

't MegaZijn is een uitleendienst met lesmateriaal specifiek voor leerkrachten NCZ.

Andere

DeMens.nu is de koepelorganisatie van vrijzinnig-humanistische verenigingen in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het gratis aangeboden deMens.nu magazine bevat telkens een dossier dat een actueel vrijzinnig thema uitdiept. Hier vind je een overzicht van alle vrijzinnig-humanistische organisaties.

De Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging (HVV) is een sociaal-culturele organisatie voor vrijdenkers. Zij staan onder andere in voor de ondersteuning van de Lentefeesten en Feesten Vrijzinnige Jeugd.

terug naar FAQ

Ondersteuning

logo ribz

samenspel

de fakkeltjes

prik

digimores logo

demensnu logo

hvv logo

Wat is vrijzinnig humanisme?

Vrijzinnig humanisme is een levensbeschouwing met een lange geschiedenis in het Westers denken. Het vrijzinnig humanisme kan worden beschouwd als een open levensbeschouwing met een universeel karakter.

Vrijzinnig humanisme kan ook worden begrepen als een welbepaalde strekking, het omvat in de eerste plaats: humanisme, met een vrijzinnige invalshoek. Dat verdient wat verdere uitleg.

school
© deMens.nu

Humanisme in de eerste plaats

Humanisme is de levensbeschouwing die de mens (de medemens) en zijn leefomgeving ziet als basis van alle streven. Centrale waarden binnen de humanistische beleving zijn: de menselijke waardigheid en gelijkwaardigheid, vrijheid en verantwoordelijkheid, verbondenheid en verdraagzaamheid, emancipatie en solidariteit. Het levensdoel van de mens staat niet buiten het leven, maar uitdrukkelijk binnenin het leven, op deze aarde als individu en wereldburger. Humanistische zingeving staat steeds in functie van het goede leven en het goede samen-leven. De mens is de enige zingever, weliswaar niet de enige zindrager, want ook de natuur, het universum, het menselijk lichaam, de dieren … dragen in zichzelf zin en betekenis. Alles wat deel uitmaakt van het menselijk en niet-menselijk leven maakt deel uit van het morele spectrum van de humanist.

Van vrijzinnige strekking

‘Vrijzinnigheid’ staat, in strikte zin, voor de houding en methode van het vrij denken, vrij onderzoek en vrij spreken en handelen. ‘Vrij’ in de zin van ‘open en ondogmatisch’. In principe heeft vrijzinnigheid niet noodzakelijk iets te maken met geloof of ongeloof, kerk of godsdienst, maar alles met het ongedwongen denken en handelen; in vrijheid en met een open, onafhankelijke geest, het gangbare denken en handelen kritisch benaderen. Historisch is het dan ook zo dat vrijzinnigheid vaak de houding is geweest van een ‘tegenbeweging’, een beweging of denkkader die niet zomaar de gangbare meningen aanvaardde. Een vrijzinnige kan als gevolg van dit vrije denken ook wel een ongelovige, een agnost of een atheïst worden genoemd.

In Vlaanderen wordt de term ‘vrijzinnigheid’ dan ook gekoppeld aan een kritische positie ten aanzien van de heerschappij van religieuze dogma’s.

Algoet, P., Vrijzinnig Humanisme. Een introductie & uitdieping, IMD Oost-Vlaanderen – Geuzenhuis, 2014

terug naar FAQ

Film wat is vrijzinnig humanisme

demens.nu

DeMens.nu is de koepelorganisatie van de vrijzinnig humanistische verenigingen in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Wat is de betekenis van de fakkel?

Het symbool van de fakkel met aan beide zijden drie ‘happy men’ is het symbool van de vrijzinnigheid in België.

Al sinds de Verlichting is de fakkel een belangrijk symbool dat staat voor kennis, rede en vooruitgang. De fakkel brengt licht in de duisternis: door het licht van de rede zijn mensen in staat helder te denken en tot inzicht te komen.

De menselijke figuren aan weerszijden van de fakkel symboliseren het humanisme waarin de mens en zijn leefomgeving centraal staan. De figuren raken elkaar, wat staat voor verbondenheid en solidariteit. De figuren rechts zijn hoger geplaatst dan de figuren links. Dat verwijst naar de mogelijkheid om zich te ontwikkelen en te groeien naar meer kennis en inzicht. Ontwikkeling en ontplooiing op basis van zelfinzicht en kennis over de omringende wereld zijn voor vrijzinnigen belangrijke waarden.

De fakkel en de dubbele reeks figuren staan in een cirkel gevat, als een symbool van wereldsolidariteit: alle mensen ter wereld voelen zich in het licht van de rede onderling verbonden. Het doorgeven van de fakkel is één van de rituelen bij de vrijzinnige feesten en symboliseert de onderlinge verbondenheid en de warmte binnen de vrijzinnig-humanistische gemeenschap.

de fakkel

De feesteling kan ook van de leerkracht een fakkel ontvangen als teken van ‘verspreiding van de rede’, als opname in de vrijzinnig-humanistische gemeenschap en als ‘oproep tot eigen verantwoordelijkheid’.

Soms gaat het ritueel gepaard met een tekstje zoals:

Lieve mensen, maak me niet te wijs, laat me zelf een toorts aansteken, om in haar aarzelende licht, mijn wijsheid te zoeken.
Lieve mensen, maak me niet te krachtig, laat mijn toorts niet opvlammen, tot een brandstapel voor andersdenkenden.
Lieve mensen, geef mij liefde en schoonheid. Laat mij binnen de cirkel van het warme licht,
zoeken, vinden, bouwen, en dus mezelf worden.

Dekempe, D., Lentefeest & Vrijzinnige jeugd, IMD en H-VV, Verbeke, 2014.

terug naar FAQ

I love ncz

I love ncz

Jij ook?

Wat is de rol van de leerkracht niet-confessionele zedenleer?

De leerkracht niet-confessionele zedenleer helpt de leerlingen zelfstandig te leren denken en handelen. Het is daarom belangrijk dat de leerlingen in deze lessen aan het woord komen en in dialoog met anderen nadenken over zichzelf en de wereld. Het is verrijkend om te luisteren naar wat leeftijdgenoten over een thema zeggen en samen na te gaan op welke verschillende manieren een probleem kan worden benaderd. In een gesprek kunnen ze dan de zaken op een rij zetten, duidelijkheid voor zichzelf scheppen en inzicht verwerven.

school
© deMens.nu

De leerkracht niet-confessionele zedenleer stimuleert de leerlingen om een onderzoekende houding aan te nemen. Hij/zij brengt hun het nodige enthousiasme en zelfvertrouwen bij zodat ze voor hun opvattingen durven uitkomen en samen met anderen de zaken willen bekijken.

Vrij onderzoek is belangrijk. We moeten bereid blijven onze meningen te onderzoeken. Wetenschap is hierbij een belangrijk hulpmiddel omdat ze rekening houdt met feiten en rationeel te werk gaat. Maar naast feiten is het even belangrijk om waarden te leren beoordelen zodat we bewuste keuzes maken.

We zijn niet zelfstandig omdat we een eigen mening hebben. Iedereen heeft wel een mening. Belangrijk is dat we kritisch en bewust met onze meningen omgaan. De leraar niet-confessionele zedenleer begeleidt de leerlingen met vragen als: hoe zijn we tot onze meningen gekomen?, wat is hun degelijkheid?

We moeten willen luisteren naar anderen en ons kunnen inleven in hun situatie. We moeten ook onszelf in vraag durven stellen. Daarom moet iedereen aan het woord kunnen komen en moeten we ons kunnen laten overtuigen door goede argumenten van anderen. Leren omgaan met tegenspraak, verdragen dat er andere meningen bestaan, compromissen kunnen sluiten: het zijn de vaardigheden die de leerlingen nodig hebben om in de beste omstandigheden samen te leven.

Als individu hebben we nood aan anderen. We zijn niet enkel bezorgd om onszelf. Meeleven met anderen betekent in de praktijk dat we ook voor een ander kunnen opkomen en zorgen. Model staat een democratische samenleving die de rechten van de mens respecteert. De leraar niet-confessionele zedenleer leert de leerlingen omgaan met conflicten en anderen te respecteren. Niet-confessionele zedenleer is dus niet enkel theorie, ze is ook gericht naar de praktijk.

Brochure Levensbeschouwelijke vakken. Een verplichte studiekeuze in het onderwijs. Een uitgave van de levensbeschouwelijke vakken, oktober 2014.

terug naar FAQ

"De leerkracht niet-confessionele zedenleer stimuleert de leerlingen om een onderzoekende houding aan te nemen. Hij/zij brengt hen het nodige enthousiasme en zelfvertrouwen bij zodat ze voor hun opvattingen durven uitkomen en samen met anderen de zaken willen bekijken."

Hoe kan ik leerkracht niet-confessionele zedenleer worden?

In de Vlaamse autonome scholen kan een diploma of getuigschrift worden behaald dat toegang verleent tot het ambt leraar niet-confessionele zedenleer. Voor elk onderwijsniveau, het basis, het secundair en het hoger secundair vind je de specifieke informatie terug op de website van de RIBZ, de erkende vereniging voor de inspectie en de begeleiding van de leerkrachten niet-confessionele zedenleer.

school
© deMens.nu

Een team van inspecteurs-adviseurs niet-confessionele zedenleer binnen de Vlaamse onderwijsinspectie voor de levensbeschouwelijke vakken, staat bij delegatie en onder toezicht van de RIBZ, in voor de voordracht (en de begeleiding) van de leraren en het is dan ook in de eerste plaats van belang dat CV en sollicitatiebrief worden gericht aan de inspecteur-adviseur niet-confessionele zedenleer (aan één of meerdere naargelang de ambtsgebieden waarbinnen men wenst tewerkgesteld te worden). Voor de coördinaten kan je ook terecht op de website van de RIBZ, zie de verdeling van de ambtsgebieden onder ‘inspectie & advies’.

De leerkracht niet-confessionele zedenleer heeft een tweeledige opdracht: enerzijds maakt hij/zij, net als elke leraar, deel uit van het schoolteam en anderzijds is hij/zij belast met het levensbeschouwelijk onderwijs vanuit de ‘vrijzinnig-humanistische levensbeschouwing’.

Daarom is voor de leraar niet-confessionele zedenleer één functiebeschrijving van kracht bestaande uit twee onderdelen: 1) het instellingsonderdeel over het algemeen functioneren, en 2) het specifieke onderdeel, opgesteld door de RIBZ, over de didactiek en pedagogie van het vak.

De leraar niet-confessionele zedenleer dient voor dit laatste luik de ‘gehechtheidsverklaring aan het vak NCZ’ te ondertekenen, waarmee hij/zij het niet confessionele karakter van het vak en het principe van vrij onderzoek (vrije denken) onderschrijven.

terug naar FAQ

Waar vind ik lesmateriaal niet-confessionele zedenleer?

Leerkrachten ncz maken hun lesvoorbereidingen op basis van de leerplannen niet-confessionele zedenleer.

Er worden vijf magazines uitgegeven die de lessen niet-confessionele zedenleer ondersteunen. Samenspel is een vakdidactisch tijdschrift voor de leerkrachten niet-confessionele zedenleer uit het lager onderwijs, uitgegeven door Samenspel NCZ vzw. Fakkeltjes vzw brengt drie magazines uit voor leerlingen niet-confessionele zedenleer uit het lager onderwijs: de Fakkeltjeskrant voor de eerste graad, het Fakkeltjesmagazine voor de tweede graad en de Tienerfakkel voor de derde graad. Deze magazines vinden ook ingang in alle graden van het buitengewoon onderwijs. Leerlingen van de eerste graad middelbaar kunnen via de leerkracht een abonnement nemen op het digitale magazine Prik. Meer informatie over de magazines vind je op desbetreffende websites.

Educatieve spellen en pakketten vind je onder andere bij Samenspel NCZ vzw (het Knubbe pakket, op pad met Darwin ...). Het HuisVanDeMens in je buurt kan je ook verder op weg helpen met een aanbod van educatieve pakketten. In Antwerpen en Brussel heb je een uitleendienst met materiaal voor leerkrachten NCZ ('t MegaZijn). Leerkrachten kunnen ook informatie putten uit diversie vrijzinnig-humanistische magazines, zoals bijvoorbeeld het gratis aangeboden deMens.nu magazine dat telkens een dossier bevat dat een actueel vrijzinnig thema belicht.

Op de site van DigiMores kunnen leerkrachten materiaal met elkaar delen. De regionale ontmoetingen zijn de gelegenheden bij uitstek om lesideeën en -ervaringen met collega's uit te wisselen.

terug naar FAQ

Waar vind ik meer informatie over Lentefeesten en Feesten Vrijzinnige Jeugd?

Met het Lentefeest zetten 6-jarigen die niet-confessionele zedenleer volgen op een feestelijke manier de eerste symbolische stappen in een wereld waar het leven wat ernstiger wordt. Het Feest Vrijzinnige Jeugd symboliseert op zijn beurt het afscheid van de kindertijd en wijst op de openstaande deur naar de volwassenheid.

Meer informatie hierover vind je terug op de website van H-VV (Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging).

school
© deMens.nu

terug naar FAQ

Waar vind ik meer informatie over de Debatwedstrijd en de Sapere Aude wedstrijd?

Er zijn twee grote niet-confessionele zedenleer wedstrijden: de Debatwedstrijd en de Sapere Aude wedstrijd. In de Debatwedstrijd staan de retorische kunsten van de leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs centraal. Na provinciale voorrondes volgt er een grote nationale finale. Bij de Sapere Aude wedstrijd is creativiteit het sleutelwoord. Leerlingen uit de derde graad van het lager onderwijs en alle graden van het secundair onderwijs sturen een werkstuk op in een zelf te kiezen vorm. Elk schooljaar staat er een nieuw thema centraal. Meer info over deze wedstrijden vind je op de desbetreffende websites.

terug naar FAQ

contact

Heb je een vraag die niet in de FAQ staat en weet je niet bij welke organisatie je het best terecht kan? Bij de RIBZ helpen ze je graag verder:

+32 (0)3/239.28.39
info@ribz.be

Heb je een vraag of suggestie over deze website? Neem dan contact op met:

bert.goossens@demens.nu

terug naar boven