archief in de kijker NCZ

Portaalsite voor het vak niet-confessionele zedenleer

in de kijker

oktober 2017 (bis)

armoede en ongelijkheid

Sapere Aude! Armoede & ongelijkheid

17 oktober was het Internationale dag voor de uitroeiing van armoede. Helaas viel er weinig te vieren: er is nog steeds veel (extreme) armoede in de wereld. Ook in ons land leeft 15% van de bevolking onder de Europese armoedegrens.

Wat is de relatie tussen ongelijkheid en armoede? Hoe wordt er binnen de samenleving naar armoede gekeken? Aan wat heb je gebrek als je arm bent? Wat zou jij missen als je arm bent? Hoe kunnen we armoede bij ons en in de wereld structureel aanpakken? Waarom waarde hechten aan Fair Trade? Hoe leggen we de steeds toenemende ongelijkheid aan banden? Wat kan een school (je klas) doen?

Dit schooljaar is Armoede en ongelijkheid het thema van de Sapere Aude wedstrijd. Leerlingen NCZ kunnen opnieuw kritisch en creatief aan de slag gaan en een werkstuk inzenden in de vorm van een essay, een knutselwerk, een onderzoek, een sociale actie, een documentaire …

De werkstukken kunnen worden ingezonden via www.sapereaude.be vanaf 2 januari 2018 tot en met 30 maart 2018. Op de website vind je meer info over het thema en de modaliteiten om deel te nemen.

Behoedzaamheid is geraden bij de behandeling van het thema armoede in de klas (voornamelijk in het Basisonderwijs). Armoede is een wijd verspreid fenomeen en leidt vaak een verborgen bestaan. Het maakt van armoede een gevoelig thema; wees je daarvan bewust. Als leraar kan je je wapenen met tips en toepassingen uit het elektronisch beschikbaar didactisch pakket ‘Lopke’.

Wie zich mee wil inzetten tegen kansarmoede op school kan altijd nagaan of er werkgroep rond armoede actief is binnen de school. Is die er niet, dan kan er mee aan de kar worden getrokken voor de oprichting van een werkgroep tegen armoede en de hulp ingeschakeld worden van de vzw Schulden op school.


in de kijker

oktober 2017

is

Dossier: radicalisering

Het dossier van het deMens.nu magazine van oktober zoomt in op het heikele thema 'radicalisering', dat onze geglobaliseerde wereld voor een enorme uitdaging plaatst.

Hoe moeten we als samenleving maar ook als individu omgaan met radicalisering? Kan radicalisme ook een positieve kracht met zich meebrengen? Welke rol spelen sociale media? Veel vragen, maar ook veel antwoorden met warm een pleidooi voor een verbonden en weerbare samenleving.

Zeker niet te missen: het interview met Karin Heremans, directeur van het Koninklijk Atheneum Antwerpen over 'Radicalisering op school' (P. 36) en de praktische lesimpulsen in de Doordacht-rubriek (P. 43). Wie reeds bekend is met de Dossin kazerne in Mechelen, heeft zeker al gehoord van zijn algemeen directeur, Christophe Bush. In dit magazine laat hij zijn licht schijnen op het vraagstuk van radicalisering en formuleert hij enkele essentiële aandachtspunten bij de benadering van de problematiek, zoals de cruciale betekenis van rolmodellen (P. 28, zie ook video).


Vier filosofen over IS en terrorisme

Als aanvulling op dit thema laten we vier prominente denkers aan het woord:

“Terrorisme was voorheen een soort van gerichte aanklacht: tegen een systeem, tegen het kapitalisme of tegen de bezetting van de Gazastrook. Terrorisme was een soort van vergelding. IS is niets van dit alles. Het is een transgressie van het leven zelf in de poging om vanuit de dood te kunnen spreken en alles eeuwig in pijn te laten branden. Vanuit de sadistische structuur die het aanhoudt, zal het zijn slachtoffers nooit zonder meer doden. Eerder dan hen het leven te ontnemen, is het erop uit om hen als het ware in de dood (levend) te houden. Hun slachtoffers moeten eeuwig sterven. Erger dan dat kan sadisme niet meer worden.” Ignaas Devisch n.a.v. de getuigenis uit Mosul (Irak): “ouders vertellen ons dat ze hun geliefkoosde kind moesten aanwijzen en dat kind werd dan voor hun ogen onthoofd”
- Bron: vrtnws.be
“Wie de link tussen IS en islam ontkent, is even eenzijdig en blind als diegene die de islam met IS vereenzelvigt” “De islampessimist heeft gelijk: de islam speelt een rol in de problematiek van de Syriëstrijders en het Midden-Oosten. Maar het gaat om één bepaalde interpretatie en je kunt de situatie niet begrijpen door alleen religie in rekening te brengen. De islamoptimist heeft gelijk dat ook geopolitiek een bepalende rol speelt in het Midden-Oosten. Maar wie doet alsof het kalifaat en de gewapende jihad niets met de islam te maken hebben, kent de geschiedenis en de tekstbronnen van de islam niet.” Patrick Loobuyck
- Bron: Pag. 123 – 126, uit : LOOBUYCK, P., Samenleven met gezond verstand, Polis: Kalmthout, 2017.
“Het gaat helemaal niet over hoe superieur wij zijn, maar over hoe we mensen kunnen overtuigen van het belang van onze Verlichtingswaarden. De ideologen van Islamitische Staat voeren zwaar propaganda om mensen te verleiden en te overtuigen. Tegen jongeren zeggen ze: ‘Volg ons en we maken van jou een échte man of vrouw.’ Ze geven jonge mensen het gevoel dat hun leven zinvol wordt. ‘Als je jezelf opblaast, heeft dat effect op de hele wereld.’ Wij moeten daar ónze overtuigingscampagne tegenover stellen. We zullen geen mensen overtuigen door te staan roepen dat we superieur zijn. Dat werkt alleen maar contraproductief. […] Het politieke systeem werkt volgens Spinoza het beste als potentia ['kracht'] en potestas ['macht'] min of meer met elkaar in evenwicht zijn. Wanneer mensen dus in een systeem leven waarin de door hen overgedragen politieke macht hen ook de vrijheid geeft zichzelf te verwezenlijken. Dat ideale systeem was voor Spinoza de democratie. De angst die mensen ervaren in een regime waarbij ze door de machthebbers opgepakt, opgesloten en gefolterd kunnen worden, is universeel en wordt niet cultureel bepaald. Al zijn er culturele verschillen die wel bestudeerd moeten worden. Iedereen put dus voordelen uit het leven in een vrije samenleving.” Tineke Beeckman
- Bron: DeMorgen
“Terroristen eisen bomaanslagen op. Laat ons ook opeisen, maar dan al het mooie, goede en slimme dat we als mensheid voortbrengen. Of nog beter, laat ons dat allemaal schenken aan elkaar.” […] “We eisen de democratie op, die een onvergelijkbaar betere levenskwaliteit creëert voor haar inwoners, moslims en andere minderheden inbegrepen, dan de fascistoïde dictatuur die IS voorstaat. Laat ons de twijfel en verwondering opeisen, eigen aan filosofie en wetenschap. De verstikkende dogmatiek, die absolute zekerheid oplevert over een paradijselijk leven na de martelaarsdood, laten we over aan de religieuze fanatici. […] We eisen de kunsten op, alles wat ontroert en inspireert, van architectuur tot muziek, literatuur, poëzie en schilderkunst. […] Natuurlijk eisen we ook de ontelbare altruïstische handelingen op die miljarden mensen dagelijks verrichten. Het altruïsme en de empathie overstijgt de enge clanmoraliteit, zonder dat ook maar iemand daar hoeft over na te denken. […] Laten we ook de universele verklaring van de rechten van de mens opeisen, evenals de afschaffing van de slavernij, het bestrijden van racisme, de erkenning van vrouwen-, kinder- en homorechten en zelfs de ontwikkeling van dierenrechten. […] Het vloeit allemaal vanzelf voort uit de geesten en harten van de overweldigende meerderheid van de mensheid. Veeleer dan iets te moeten opeisen, delen en schenken we het met en aan elkaar. […]” Johan Braeckman
- Bron: vrtnws.be

Atheometer

De religiometer van Anne Provoost (in Beminde ongelovigen. Atheïstisch sermoen) stelt een gradatie op van gelovigheid of theïsme. Die meter loopt van ‘a-theïsme’ (graad 1) naar fundamentalistisch theïsme (graad 10). HVV Atheïsme Vlaanderen ontwikkelde in navolging hiervan een Atheometer. De schaal gaat van ‘levensbeschouwelijk neutraal’ (graad 1) tot ‘extremistische anti-theïst’ (graad 8).

Naar de atheometer

in de kijker

september 2017 (2)

migratie
(c) 11.be

11.11.11 Campagne 2017: voor een humaan migratiebeleid

Zaterdag 16 september werd de nieuwe 11.11.11-campagne gelanceerd in de Roma te Antwerpen.

Dit jaar wil 11.11.11 inzetten op een humaan migratiebeleid. De campagnevoerders willen onder andere dat de structurele oorzaken van migratie aangepakt worden en er op een eerlijke en correcte manier over migratie wordt gepraat.

Op de campagnesite vind je pakkende getuigenissen, een verhelderend feitenboekje en inspiratie om zelf aan de slag te gaan.

Migratie houdt zowel van de zijde van de migrant, als de zijde van de ‘dominante cultuur’ bepaalde verwachtingen in. Willen we in het kader van migratie voornamelijk de ander(e cultuur) integreren of assimileren? Het blijkt steeds een centraal moreel en politiek vraagstuk te zijn.

Als je met dit thema aan de slag wil gaan is het ook steeds interessant om de actualiteit erbij te halen, bijvoorbeeld de recente uitspraken van Theo Francken en de vele reacties daarop, en een kijkje te gaan nemen in de database van WLE-Digimores.



Vrijdenkers op de vlucht

Elk jaar maakt IHEU, de internationale humanistische organisatie ‘International Humanist en Ethical Union’, haar ‘Freedom of thought report’ op waarin zij de resultaten publiceert van haar jaarlijks onderzoek naar discriminatie en vervolging van niet-religieuzen wereldwijd. In veel landen zijn vrijdenkers genoodzaakt om te vluchten voor vervolging omwille van hun overtuigingen. Bekijk hier de trailer van de Nederlandse reportage Ongelovig - vrijdenkers op de vlucht:


Migratie door een psychosociale bril

Ook al biedt migratie het uitzicht op een veiliger en beter bestaan, migreren verloopt niet zonder ingrijpende veranderingen voor de migrerende persoon. In de eerste plaats vraagt het van de migrant een grote mate van flexibiliteit om zich aan vele gelijktijdige veranderingen aan te passen: een andere leefomgeving, maatschappijstructuur, sociale status etc.

Stan Maes wijst ons erop dat voor elke individuele migrant, migratie een persoonlijk en dus psychologisch probleem is waarvoor begeleiding noodzakelijk is. Vrijwel alle migranten hebben in bepaalde mate last van één of meerdere van de volgende symptomen, die typisch zijn voor acculturatiestress: angstige gevoelens, droefheid, prikkelbaarheid en onrust, slaapproblemen, gevoelens van isolement en eenzaamheid, heimwee, verlaagd gevoel van eigenwaarde, concentratieproblemen, irreële angst voor mensen, etc. (Shiraev & Levy, 2010). Omdat aan de basis van de migratie meestal ernstige problemen liggen (oorlog, vervolging, confrontatie met dood en armoede …) en het migratieproces zelf erg stresserend en soms zelfs levensbedreigend is – ook in het geval van gewilde migratie – maakt dat migranten kwetsbaarder zijn voor allerlei psychologische stoornissen. (Helman 2007)

Wel zijn er factoren die migranten voor negatieve psychosociale consequenties kunnen beschermen. We vervolgen met Stan Maes te citeren (citaat ingekort):

“Zo blijkt het over het algemeen beter te zijn dat het gezin intact blijft na de migratie, omdat sociale steun als een buffer kan werken. Daarnaast zijn een ondernemende houding en vaardigheden van belang, het hebben van enige financiële reserve, zo snel en zo goed mogelijk de taal van het gastland leren, een hoger scholings-, opleidings-, en ontwikkelingsniveau hebben en contact houden met familie van het thuisland. Migranten kunnen ook zelf hun situatie in gunstige zin beïnvloeden door bijvoorbeeld microwerelden te creëren waarin zij hun eigen cultuur kunnen beleven (thuis, verenigingen, bezoek aan gebedsplaatsen of feesten etc.); door contact te houden met het thuisland via de media, … maar wel actief aan een nieuw leven te beginnen in het gastland! Wie dicht genoeg bij migranten staat, kan ook concrete adviezen geven over wat acculturatieproblemen kan doen afnemen : leren wat stress is en ermee leren omgaan, niet trachten de problemen alleen het hoofd te bieden, maar hulp zoeken en aanvaarden, zich concentreren op de voordelen van migratie, routine in het leefpatroon inbouwen om het gevoel van controleverlies te voorkomen; zoveel mogelijk over de nieuwe cultuur leren; een mentor zoeken die bekend is met de nieuwe cultuur, creatieve dingen doen etc.” (Elmer, 2002)
    Lees meer
  • Maes, S. (2017). Van de Verlichting tot religieus terrorisme. Een psycho-educatieve visie. Garant, Antwerpen
  • Elmer, D. (2002). Cross-cultural Connections. Stepping Out and Fitting in Around the World. Inter Varsity Press. Downers Grove (IL). Helman, C.G. (2007). Culture, Health and Illness. Hodder Arnold, London.
  • Shiraev & Levy (2010). Cross-Cultural Psychology. Pearson, Boston.

3 vragen over NCZ

Prof. em. Ronald Commers laat in een interview met deMens.nu zijn licht schijnen over de actualiteit rond het vak Niet-Confessionele Zedenleer.

in de kijker

september 2017

leerplannen

Vernieuwde leerplannen!

Wie zich inzet voor het vak NCZ zal dit wellicht kunnen bevestigen. Het vak NCZ met haar waardenkader en begeleidende humanistische didactiek van vrij onderzoek en redelijke argumentatie, levert een reële bijdrage aan het opvoeden in democratisch burgerschap en dialoog. Om die sterktes van het project van NCZ duidelijker te krijgen, heeft de inspectie van NCZ de leerplannen van het vak geactualiseerd. In eenzelfde beweging werd getracht de leerplannen toegankelijker en overzichtelijker te maken voor het publiek van het Vlaamse en Brussels Hoofdstedelijk Onderwijs en iedereen die belangstelling toont voor het vak.

Of zij in die opdracht is geslaagd, kan u nagaan door een kijkje te nemen in de geactualiseerde leerplannen op de website van de RIBZ.

De procesdoelen blijven de kern dan de leerplannen NCZ. Ze worden nu gekenmerkt als autonomie, moreel denken, humaniseren, verantwoordelijkheid en zingeving. De procesdoelen vinden hun toepassing aan de hand van 9 grote themavelden.

Verplichte themavelden

Op basis die themavelden, wordt voortaan duidelijker aangegeven wat beoogd wordt op het vlak van zowel kennisverwerving, als op het vlak van de ontwikkeling van vaardigheden en attitudes. De themavelden snijden ook studiedomeinen aan die in de algemene vakken aan bod komen zoals wetenschap, media, kunst en economie. Voor elk van die thema’s wordt in de les NCZ gewerkt rond waardenherkenning en –verheldering, ethische vraagstelling en -dialoog.

Vanaf dit schooljaar zullen drie themavelden ieder schooljaar en in iedere leerlingengroep verplicht aan bod komen, namelijk ‘vrijzinnig humanisme’, ‘samenleven, democratie en burgerschap’ en ‘een waaier aan levensbeschouwingen: identiteit in dialoog’.

Dit schooljaar, 2017 – 2018, gaan de inspectieleden NCZ verder aan het werk om de nieuwe leerplannen aan de leraren voor te stellen en te voorzien van de nodige methodologische tips en goede praktijkvoorbeelden.


  • Ontdek de vernieuwde leerplannen
  • Lees het persbericht "Ook dit schooljaar radicaal kiezen voor humanisme"

  • Nog een leestip om het schooljaar geïnspireerd en ruim geïnformeerd aan te vangen: 'Van de Verlichting tot religieus terrorisme' (Garant, 2017). Dit boek is verschenen n.a.v. de gelijknamige colleges van em. prof. Stan Maes in het kader van de wisselleerstoel Willy Calewaert, aan de VUB gevestigd door deMens.nu.

    In dit boek gaat Stan Maes dieper in op de complexiteit van Religieus terrorisme, gestoeld op een multi-dimensionale en multidisciplinaire aanpak. […] De auteur vat zijn zoektocht aan bij de Verlichting. Hij weet het fenomeen van de Verlichting op een zeer gevatte en gecondenseerde manier te tekenen. De aanloop, de filosofie van de Verlichting zelf, alsook de verstrekkende gevolgen ervan (zowel op het vlak van de filosofie, wetenschap, kunst, politiek en maatschappij) worden in al hun diversiteit nauwkeurig beschreven. [… ] Uitstekend thuis in de methodologische als de inhoudelijke evoluties van de gedragswetenschappen, slaagt Stan Maes erin te komen tot een operationalisering van het psychosociaal gegeven : ‘invloed van cultuur op de persoon’ voor onze eigen Westerse maatschappij, die de idealen, de normen en de waarden van onze moderne samenleving blootlegt. Deze worden nu uitgedaagd door fenomenen als het moderne nationalisme, de migratie en de integratieproblematiek. Zo komt hij terecht bij de hedendaagse visies op het thema terrorisme en terroristen […]

in de kijker

mei 2017

sapereaudegezondheid

Sapere Aude - En de winnaars zijn ...

Dit schooljaar was gezondheidszorg het thema van de creativiteitswedstrijd voor vrijdenkende jongeren. Met maar liefst 159 inzendingen kan je de 8ste editie van de Sapere Aude wedstrijd opnieuw geslaagd noemen. Dank aan alle participerende leerkrachten om de leerlingen te stimuleren in hun creatieve én kritische geest! En uiteraard dank aan alle deelnemers om de zeer diverse en originele werkstukjes in te zenden. Jullie hebben het de jury met het selecteren knap lastig gemaakt!
Zit jij ook vol ongeduld op de uitslag te wachten? Dan gaan we je niet langer in spanning houden. Hier zijn de winnaars … :

Voor het Basisonderwijs derde graad:

sapereaude

De jury was het er unaniem over eens dat het werkstuk van Badr, Wilker en Santhujan Hoe blijf ik met weinig geld gezond? uit de Stedelijke Basisschool InPEERi@ de eerste plaats verdiende. Het sociale karakter van dit werk maakte veel indruk.

Bekijk het werkstuk

Op de tweede plaatst staat Het fantastisch sterrenhuis, gemaakt door De Sterrenkids – Leefschool Klavertje 4 uit Nevele. Het eindproduct met achterliggende boodschap is ons allemaal bijgebleven.

Bekijk het werkstuk

Tot slot staan op de derde plaats Camelia, Merel en Aree uit de Mozaïek te Deurne, die met hun inzending Is gezondheidszorg eerlijk op onderzoek uitgingen?. Uit hun vaststellingen blijkt dat drie dames goed gereflecteerd hebben over de actuele problemen rond gezondheidszorg.

Bekijk het werkstuk

Voor het Secundair Onderwijs eerste graad:

sapereaude

Op de eerste plaats staan Laura, Julie en Cato uit het Atheneum Klein Brabant te Bornem. Met hun verhaal Verlamming hebben zij een preventieve campagne in een wel heel creatieve vorm (een fictief chatgesprek) gegoten. Dit werk getuigt van een zeer sterk empathisch vermogen. Niet enkel de fysieke nasleep van een auto-ongeluk worden op een pakkende wijze weergegeven; ook de sociale en psychische gevolgen worden belicht.

Bekijk het werkstuk

Joshua uit KA Malle eindigt op de tweede plaats met zijn tekening Iedereen verdient verzorging. Het is een eenvoudige, maar krachtige uitdrukking van een solidaire zorgverstrekking. Een unieke tekening met verschillende elementen die aanzetten tot nadenken. De tekening is opgedragen aan hulpverleners die zich belangeloos inzetten. Ook dit getuigt van een sterk empathisch vermogen.

Bekijk het werkstuk

Op de welverdiende derde plaats eindigen: Manelle, Chabshoub, Jelka, Sam, Meike, Magali, Quiana Nikki-Lies, Mathijs, Shelsey, Mika, Linde en Daphné van de Campus de Reynaert Tielt, met hun Bewegingsweek! Het is een knap totaalwerk met een enquête, campagne, reflectie … We zien hier een duidelijk engagement en een zeer systematische aanpak.

Bekijk het werkstuk

Voor het Secundair Onderwijs tweede graad:

sapereaude

Maren, Margot, Jasmine mogen zichzelf de winnaars van de tweede graad noemen. Zij komen uit het Koninklijk Atheneum Brugge Centrum en zonden het filmpje Dare to know in. Dit werkstuk is volledig op maat en toon van jongeren en jongvolwassenen, en probeert stigma’s te doorbreken op een zeer directe manier. Het filmpje heeft ons allemaal bij de keel gegrepen.

Bekijk het werkstuk

Op de tweede plaats staan Jason en Xander uit het GO! Atheneum te Brakel met hun strip Dierenmishandeling. Deze strip over dierproeven werd met erg veel oog voor detail afgewerkt. De strip laat ons reflecteren over de kwestie van dierproeven en in elke mate de gezondheid van dieren ten koste mag gaan van dat de mens.

Bekijk het werkstuk

Tot slot staat Het bijzondere meisje, een sprookje van Vincenzo uit de Campus de Reynaert Tielt, op de derde plaatst. De auteur van het sprookje is zich gaan verdiepen in het onderwerp en heeft dit op een mooie en creatieve manier verteld.

Bekijk het werkstuk

Voor het Secundair Onderwijs derde graad:

sapereaude

Het Borderlineboek van Tosca staat op de welverdiende eerste plaats. De studente uit het Koninklijk Atheneum Brugge Centrum heeft een zeer knap kunstwerk gemaakt, waar (creativi)tijd en moeite niet gespaard zijn gebleven. We hebben opgemerkt dat Tosca zelf enorm kritisch is over haar eigen werk.

Bekijk het werkstuk

Op de tweede plaats staan Roel en Arthur met hun filmpje Afwezig. Zij komen uit het Koninklijk Atheneum 1 Brugge Centrum en hebben een kort, maar zeer krachtig muziekwerk neergezet. Hierin zat een sterke samenhang, boodschap en sfeer. Enorm beroerend, bedankt hiervoor!

Bekijk het werkstuk

Last but not least Mens sana in corpore sano van Simon en Ferre uit het KA1 Brugge Centrum. Dit verslag is een mooie voorstelling van het project. Het bevat een uitleg en een reflectie, waarin we een duidelijk sociaal engagement opmerkten.

Bekijk het werkstuk

Speciale prijs Interlevensbeschouwelijke Dialoog

sapereaude

We mogen ook opnieuw een prijs weggeven waarbij interlevensbeschouwelijke samenwerking centraal staat. De jury heeft unaniem gekozen voor het Geef Hoop project uit de Prins Boudewijnschool. De leerlingen van het vijfde en zesde leerjaar hebben kennisgemaakt met elkaars levensbeschouwing omtrent het thema gezondheidszorg en zijn daarna gekomen tot een strijdlied in Bollywood-stijl waarbij de gemeenschappelijke waarden in de verf werden gezet.

Bekijk het werkstuk

Een dikke proficiat aan alle winnaars en evenveel dank aan alle deelnemers!

De winnaars zullen in de loop van de komende weken een mooie prijs opgestuurd krijgen. Hou dus zeker de postbus in het oog!

Nogmaals bedankt voor jullie inzet en aan de collega’s: bedankt voor het blijvend aanmoedigen van jullie leerlingen om steeds opnieuw creatief te zijn in het behandelen van levensbeschouwelijke thema’s en vraagstukken.

Tot de volgende editie!

Het Sapere Aude team

in de kijker

mei 2017

sapereaudegezondheid

Sapere Aude en andere nieuwtjes

Nog tot 31 maart 2017 kunnen leerlingen NCZ zich van hun creatiefste kant laten zien en deelnemen aan de Sapere Aude wedstrijd. Het thema van dit jaar is gezondheidszorg. Er worden geen grenzen gesteld aan het denken én de creativiteit: essays, filmpjes, onderzoeken, dagboeken, schilderijen, spelen ... De leerlingen worden aangespoord hun fantasie de vrije loop te laten gaan, zowel qua vorm als inhoud.

Op www.sapereaude.be kan je een profiel aanmaken en je werkstuk indienen. Na de paasvakantie worden de werkstukken op de website gepubliceerd en de winnaars bekendgemaakt.


Zaterdag 18 maart vindt de finale van de Digimores Debatwedstrijd 2017 plaats in het Vlaams Parlement te Brussel. Meer info en inschrijven voor 15 maart.


Doe jij mee aan het vegetarische vasten van Dagen Zonder Vlees? Dit initiatief biedt in elk geval een goede insteek om te werken rond het thema (vegetarische) voeding. Onder de sectie vragen vind je wat meer info over de campagne en de zin van een vegetarisch dieet.


Nog een actuele lesimpuls: komende zondag is het Dag van de zorg. De organisatoren willen op die dag de nieuwste ontwikkelingen in de zorg- en welzijnssector tonen aan het grote publiek. Daarnaast vraagt de zorgsector extra aandacht voor de grote noden die er nog altijd zijn. Hautekiet besteedt deze week elke dag aandacht aan een van die noden. Meer info op de website van radio 1.

in de kijker

februari 2017

wvdv

Scholierendag @ Week van de Verlichting

Op donderdag 23 maart 2017, tijdens de 7de editie van Week van de Verlichting, wordt opnieuw een Scholierendag georganiseerd aan de Vrije Universiteit Brussel. Het opzet van deze dag is om leerlingen van de derde graad secundair onderwijs aan de hand van een kritische bril kennis te maken laten maken met een actueel thema.

Dit jaar staat de Week van de Verlichting in het licht van grenzen met op de Scholierendag speciale aandacht voor solidariteit.

In de voormiddag heten we iedereen welkom in de wondere wereld van de internationale solidariteit. Gedurende twee uur worden de leerlingen ingeleid in de wereld van de grote maatschappelijke tegenstellingen. We bekijken de wereld van vandaag in het daglicht van de mensenrechten en geven verschillende benaderingen van solidariteit mee. We maken alles interactief aan de hand van videofragmenten, vragen en een quiz.

In de namiddag zoeken we het dichter bij huis en bekijken solidariteit in onze eigen leefwereld. Tijdens het spel ‘Uit de boot’ worden we ondergedompeld in de leefwereld van gezinnen in kansarmoede. In dit inleefspel ervaren de leerlingen wat het is om in armoede te leven. Het spel is gebaseerd op waarheidsgetrouwe verhalen.

Deze dag wordt u kosteloos aangeboden, een middagmaal voor uzelf en de scholieren is inbegrepen.

Graag inschrijven via brussel@demens.nu of 02/242.36.02.


Extra lesimpulsen


VERHUIS

De RIBZ maakt u graag attent op de nieuwe locatie van zijn secretariaat. Sinds 14 februari is het secretariaat gevestigd in het gebouw van het HuisvandeMens Sint-Niklaas. Onze nieuwe standplaats is: Stationsplein 22 te 9100 Sint-Niklaas (vlakbij het station).

Sint Niklaas

in de kijker

januari 2017

nczjongeren

Dossier: Newspeak

Een nieuwe taal voor een nieuwe mens, dat was de Newspeak (‘Nieuwspraak’), die George Orwell aankondigde in het boek 1984. Hij liet de lezer ervaren wat het is om denken en doen te beteugelen door het manipuleren van de taal.

Is het wenselijk om taal op een manipulerende manier in te zetten voor goede doeleinden? Kunnen de media hun rol van waakhond naar behoren uitoefenen en wie controleert eigenlijk de waakhond? Hoe dun is de grens tussen journalistieke en commerciële boodschappen geworden? Kunnen we racisme wegwerken door woorden als allochtoon uit onze woordenschat te schrappen? Worden we automatisch vriendelijker voor elkaar als we scheldwoorden bannen? Dat zijn slechts enkele van de vragen die in het dossier worden onderzocht.

Nieuw in het dossier: Doordacht. Deze voortaan vaste rubriek bevat markante weetjes, vragen, interessante citaten en biedt inspiratie om met het dossierthema aan de slag te gaan in een les NCZ. Met deze In de kijker geven we nog extra tips en leesvoer.

Aan de slag met ‘1984’

In de editie van de ‘Bibliotheek van de twintigste eeuw’, wordt het boek als volgt voorgesteld:

“Het boek was door Orwell bedoeld als een waarschuwing tegen élk totalitair systeem dat zich, onder welke vermomming dan ook, opstelt als bedreiging van de vrijheid. In 1984 heeft een systeem van lugubere perfectie greep op de wereld gekregen. De Partij beheerst de ziel van de mens en dus het hele mechanisme van liefde en haat. Als Winston Smith, ambtenaar bij het ministerie van Waarheid te Londen, verliefd wordt, is zijn lot bezegeld. Vóór het verlossende nekschot volgt zal hij met overtuiging zijn menselijke gevoelens verloochenen en vervuld raken van grenzeloze liefde voor de leider, Grote Broer.”

In 1984 (geschreven in 1948) was Nieuwspraak de officiële taal van de fictieve mogendheid Oceanië (gevormd uit de recuperatie van het Britse rijk door de Verenigde Staten), het rijk van Grote Broer, de Partij en de Denkpolitie.
In Oceanië, stonden boven het gebouw van het Ministerie van Waarheid, de drie leuzen te lezen van de Partij, uitgehouwen in de witte gevel:

OORLOG IS VREDE
VRIJHEID IS SLAVERNIJ
ONWETENDHEID IS KRACHT

Vraag: Hoe zou je de leuzen kunnen opvatten? Zou jij de leuzen kunnen decoderen?

Bij deze opdracht kunnen onderstaande fragmenten uit de verklarende appendix bij het boek, meegeven worden aan de leerlingen. Uit de appendix, waarin Orwell de Beginselen van Nieuwspraak toelicht:

“Nieuwspraak was de officiële taal van Oceanië en was bedoeld ter voorziening in de ideologische behoeften van Engsoc. Het Engelse Socialisme. In het jaar 1984 was er nog niemand die Nieuwspraak gebruikte als enig communicatiemiddel, gesproken of geschreven. […] Men verwachtte dat Nieuwspraak ten slotte tegen het jaar 2050 Oudspraak (of Algemeen Beschaafd, zoals wij zouden zeggen) zou hebben verdrongen. Inmiddels won de taal gestadig veld omdat alle partijleden de neiging hadden steeds meer woorden en grammaticale constructies uit Nieuwspraak in hun dagelijkse omgangstaal op te nemen. […] Het was niet alleen de bedoeling van Nieuwspraak te voorzien in een expressiemiddel voor de wereldbeschouwing en de denkgewoonten die de aanhangers van Engsoc hoorden te hebben, maar ook om alle andere manieren van denken onmogelijk te maken. De bedoeling was, als Nieuwspraak eenmaal voorgoed aanvaard was, […] een gedachte die afweek van de beginselen van Engsoc letterlijk ondenkbaar zou zijn, althans voorzover gedachten afhankelijk zijn van woorden. De woordenschat was zodanig samengesteld dat men nauwkeurig en vaak heel vernuftig uitdrukking kon geven aan elke opinie die een partijlid kon willen uitspreken, onder uitsluiting van alle andere gedachten, en tevens van de mogelijkheid langs een omweg daartoe te komen. Voor een deel bereikte men dat door het bedenken van nieuwe woorden en door de resterende woorden te ontdoen van onrechtzinnige betekenissen en, voorzover mogelijk, alle bijbetekenissen. […] Nog afgezien van de uitroeiing van uitgesproken ketterse woorden werd inkrimping van de woordenschat beschouwd als een doel in zichzelf : geen woord dat misbaar was mocht blijven bestaan. Nieuwspraak was niet ontworpen om de denkruimte te vergroten, maar om die te verkleinen, en dat doel werd indirect gesteund door de keuze tot een minimum te beperken.”

Orwell geeft verder een voorbeeld: “Het woord vrij bestond nog wel in Nieuwspraak, maar het kon alleen gebruikt worden in mededelingen als: ‘De hond is vrij van vlooien’ of ‘Dit veld is vrij van onkruid’. Het kon niet gebruikt worden in de oude betekenis van ‘politiek vrij’ of ‘intellectueel vrij’, omdat politieke vrijheid en vrijheid van denken zelfs als begrip niet meer bestonden, en men daarvoor dus ook geen aanduidingen nodig had.”

Aanvullende opdracht: De universele rechten van de mens en het kind vormen samen de sokkel van het vak NCZ. Ze kunnen worden gezien als een universele vertaling van de humanistische waarden. Lees artikel 1 van de universele verklaring van de rechten van de mens en je bent bij de grondstroom van het vrijzinnig humanisme: Artikel 1: “Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.”

Vraag: Stel je voor mocht de ambtenaren van het Ministerie van Waarheid, de eerste artikel willen hertalen naar ‘Nieuwspraak’. Hoe zou die volgens jou kunnen luiden?

Mogelijk antwoord, gebaseerd op een citaat van Orwell: Het zou volstrekt onmogelijk zijn geweest dit in Nieuwspraak te vertalen, met behoud van de bedoelingen van het origineel. Het beste dat men zou kunnen doen, zou zijn de gehele passage samen te vatten in het ene woord ‘misdenk’.

Activisme tegen Newspeak

Wikileaks en Anonymous zijn twee organisaties die manipulatie van het denken actief willen ontmaskeren.

Anonymous

Anonymous is een collectief van hackers die de vrijheid van internet actief verdedigt. Internet dient voor hen een vrijplaats te zijn waar iedereen zich vrij kan uitdrukken zonder dat deze plaats geclaimd en gecontroleerd kan worden door malafide bedrijven of overheden. Een nobel doel, al kunnen er ook bedenkingen worden gemaakt bij het buitenwettelijke karakter van het activisme van Anonymous. Komen we bij de steeds moeilijk vraag: wat zijn de grenzen aan activisme?

Op welk gezicht is het logo van Anonymous gebaseerd?*

  1. Het gezicht van Piet (Pieterszoon) Hein, een illustere Nederlandse piraat die vooral bekend is geworden door de verovering van de Spaanse zilvervloot ten tijde van de West-Indische Compagnie.
  2. De contouren van het masker van de hoofdrolspeler in de befaamde musical ‘the phantom of the opera’ van Andrew Lloyd Webber, naar het in het Frans gelijknamig boek van Gaston Leroux.
  3. Het gezicht van Guy Fawkes, een Engelse katholiek uit de 17de eeuw, die een leidende rol opnam in een complot om (o.m.) de Protestantse koning Jacobus I te vermoorden. De moordaanslag werd echter verijdeld; hij werd ontmaskerd en ter dood veroordeeld. Elk jaar wordt de mislukte aanslag feestelijk herdacht in Engeland.

Wikileaks is een website voor klokkenluiders uit overheidsinstellingen en bedrijven waarop anoniem documenten kunnen worden geplaatst of gelekt, met als doel misstanden aan de kaak te stellen.

Wikileaks is net als Anonymous niet onbesproken. In aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen vorig jaar lekte ze vertrouwelijke informatie over het reilen en zeilen binnen de Democratische partij, wat mogelijk invloed heeft gehad op de verkiezingsuitslag. De Amerikaanse autoriteiten en inlichtingendiensten zijn overtuigd van de invloed van door de Russische overheid gesteunde hackers. Dit werpt de vraag op in welke mate Wikileaks haar doel als klokkenluider niet voorbijschiet.

Nog enkele interessante vragen uit Doordacht:

  • Hebben overheden de plicht om alle (gevoelige) informatie te melden aan haar burgers?
  • Is anonimiteit op het internet een goede zaak?
  • Heb jij nog een goed recept tegen Newspeak?

Doe-opdracht: Neem zelf enkele kranten erbij en onderlijn opvallend woordgebruik van politici, opiniemakers … Kan je het artikel ‘eerlijker’ maken door deze woorden te vervangen door andere, meer neutrale termen?

Newspeak vandaag

Op 20 januari wordt Donald Trump president van de Verenigde Staten van Amerika. Met zijn al te krasse uitspraken domineerde hij de laatste maanden de media, een fenomeen dat niet snel lijkt te gaan veranderen. Zijn gebruik (sommige zullen stellen ‘misbruik’) van sociale media is een moderne vorm van Newspeak en past binnen de idee van een ‘post-truth samenleving’.

Post-truth was het woord van het voorbije jaar en wordt gedefinieerd als:

“Omstandigheden waarbij objectieve feiten minder doorwegen dan emoties voor het vormen van de publieke opinie.”

Lees meer over dit begrip op deredactie.be

  • Doe-opdracht: Print enkele echte en valse nieuwsartikels (‘fake news’) uit. Laat de leerlingen de valse nieuwsartikels ontmaskeren, al dan niet met behulp van een zoekmachine. Wat is opvallend aan de valse nieuwsartikels? Leestip: Interessant hierbij is het boek van Brecht Decoene, 'Achterdocht tussen feit en fictie. Kritisch omgaan met complottheorieën' (ASP Editions).
  • Decoene stelt dat complottheorieën in westerse open samenleving vaak van onderuit komen, terwijl ze in dictaturen centraal gestuurd worden. Donald Trump heeft het talent om heersende complottheorieën te recupereren voor persoonlijke politieke doelstellingen en deze in vele gevallen nog te versterken. Lees meer over het boek in dit artikel op Knack.
  • Aanvullend kan je ook het het artikel: “Wetenschap is niet maar een mening” erbij nemen.

Rest nog de vraag: hebben mensen genoeg aan feiten zonder meer? Dit sluit sterk aan bij het thema van de zin en de nood van het vrijzinnig humanistische gedachtegoed binnen een seculariserende samenleving. Het vak niet-confessionele zedenleer heeft een belangrijke rol te spelen in de strijd tegen populisme. Niet enkel om jongeren onjuistheden te leren ontmaskeren, maar ook om een positieve zin te geven aan hun eigen leven én het samenleven. Laten we er dus samen een kritisch én warm 2017 van maken!

Ter afronding nog dit treffende citaat uit de column ‘Zeg niet gewoon, ’t is weer een allochtoon’ van Marc Reynebeau (De Standaard van 03/11/16):

“Het is dan ook een zwaktebod om de kwestie 'op te lossen' door ze te negeren, door te vertikken courante termen ter discussie te stellen, onder het mom dat het louter om 'een semantische discussie' zou gaan, die niets te maken heeft met 'de realiteit'. Dat laatste is een vorm van wegkijken omdat realiteiten niet kunnen bestaan zonder dat ze worden benoemd. En dan doen woorden er wel degelijk toe, want neutraal of vrij van bijbetekenissen of associaties, tot vooroordelen toe, zijn ze nooit. Drie wetenschappers, van de KU Leuven en de ULB, illustreerden dat pas nog in hun Klein lexicon van het managementjargon (uitgeverij Epo), waarin ze aantonen hoe taalgebruik, in dit geval de terminologie die het Nederlands ontleende aan de wereld van het management en de marketing, het denken, interpreteren en waarderen systematisch in een economisch-ideologische richting stuurt. Zoals - het is een klassiekertje - termen als afslanken of saneren ('gezond maken') clean, zakelijk en zelfs positief kunnen klinken, hoewel achter het eufemisme soms verschrikkelijke sociale realiteiten kunnen schuilgaan. Taal is daarom ook een permanent forum van strijd: wie erin slaagt om de eigen terminologie op te dringen en tot norm te laten verheffen, beheerst ook de interpretaties en connotaties die ermee samenhangen.”

Debatwedstrijd 2017

debatwedstrijd

Ook dit jaar slaan Hujo, Digimores, dehuizenvandeMens en deMens.nu opnieuw de handen in elkaar voor een nieuwe editie van de Digimores Debatwedstrijd!

Tijdens regionale voorrondes en een nationale finale op 18 maart 2017 gaan we opnieuw op zoek naar de meest kritische geesten van de 3de graad secundair onderwijs.

Het thema dit jaar ‘vrijheid van meningsuiting’ is razend actueel, en ook dit jaar zijn er weer prachtige prijzen te winnen. Schrijf je nu dus vliegensvlug in voor de provinciale voorrondes! Wedstrijdreglement en de exacte data vind je terug op de website.

www.debatwedstrijd.be

in de kijker

december 2016

nczjongeren

Publicatie: Blijf bij de les

Op 22 oktober verzamelden een 270-tal leerkrachten, inspectieleden, lectoren en anderen met een hart voor én mening over het vak niet-confessionele zedenleer, in Antwerpen voor de interactieve studiedag Blijf bij de les, NCZ gisteren, vandaag en morgen. De studiedag werd georganiseerd door HVV (Humanistische-Vrijzinnige Verenigingen) en deMens.nu, de roepnaam van UVV (Unie van Vrijzinnige Verenigingen), die in het kader van haar 45-jarig bestaan het vak niet-confessionele zedenleer in de kijker plaatste.

Een bundeling van de teksten van alle sprekers is nu beschikbaar. De digitale publicatie 'Blijf bij de les' bevat interessante informatie voor iedereen die wil bijleren over de geschiedenis en organisatie van het vak, en mee wil nadenken over een vak niet-confessionele zedenleer 2.0.

Lees de publicatie (PDF)

Bekijk het sfeerverslag van de studiedag

In 2017 gaat de vrijzinnig humanistische gemeenschap met de ideeën die uit de studiedag zijn voortgekomen verder aan de slag. Zo werkt de RIBZ met diverse actoren uit het werkveld samen aan de modernisering van de leerplannen en een boek over de doelstelling en organisatie van de cursus NCZ. Binnen het brede kader van de versterking van het vak NCZ zal er in 2017 ook een bevraging worden afgelegd bij de leerkrachten NCZ. Daarnaast zijn er nog tal van nieuwe initiatieven en publicaties op til zoals het stripboek Mientje de mier op wereldreis, uitgegeven door Fakkeltjes vzw, en de vernieuwing van de Sapere Aude website (online vanaf maandag 9 januari).

Tot slot wensen we jullie fijne eindejaarsfeesten en een voorspoedig 2017!

in de kijker

november 2016

consumeren

Verslag: Studiedag Blijf bij de les

[Lees hieronder het verslag van het EHP Congres Building Blocks for Humanist Education]

Op 22 oktober verzamelden een 270-tal leerkrachten, inspectieleden, lectoren en anderen met een hart voor én mening over het vak niet-confessionele zedenleer, in Antwerpen voor de interactieve studiedag Blijf bij de les, NCZ gisteren, vandaag en morgen. De studiedag werd georganiseerd door HVV (Humanistische-Vrijzinnige Verenigingen) en deMens.nu, de roepnaam van UVV (Unie van Vrijzinnige Verenigingen), die in het kader van haar 45-jarig bestaan het vak niet-confessionele zedenleer in de kijker plaatste. De lezingen en debatten werd in goede banen geleid door moderator Jurgen Slembrouck van de Vrijzinnige dienst Universiteit Antwerpen.

Rond de vele vragen en ideeën die de studiedag hebben verrijkt, zal het project van de niet-confessionele zedenleer verder worden gezet, met alle betrokkenen: leerkrachten, leerlingen, inspectieleden, vrijzinnig humanistische organisaties … . Samen zullen zij mee kunnen bouwen aan een eigentijds en sterker vrijzinnig humanistisch vak, het vak niet-confessionele zedenleer 2.0.

Een sfeerverslag van de studiedag

In zijn welkomstwoord benadrukte de voorzitter van deMens.nu, Sylvain Peeters, het belang van het vak NCZ in tijden zoals vandaag waarin mensenrechten op verschillende plaatsen in de wereld onder druk komen te staan. Mensenrechten en de waardigheid van de mens, vormen nog steeds de sokkel van het vak niet-confessionele zedenleer, een actieve basis voor een humanistisch engagement naar de anderen en de wereld toe. En met het vrij onderzoek als de blijvend emancipatorische kracht van het vak.

Mario Van Essche, voorzitter van HVV, haalde in zijn inleiding enkele heikele punten aan en riep de RIBZ op, een actieplan uit te werken om het vak niet ten prooi te laten vallen aan illusies en negatieve beeldvormingen. Voor Mario Van Essche is de discussie over de rol van de levensbeschouwelijke vakken, die vandaag gevoerd wordt, eigenlijk naast de kwestie. De opdeling in onderwijsnetten, met bijkomende scheefgegroeide financiering en ongewenste gevolgen voor de werking en het welslagen van het Vlaams onderwijs, zou volgens hem de echte inzet van de discussie moeten zijn.

NCZ gisteren

Jeffrey Tyssens, hoofddocent hedendaagse geschiedenis aan de VUB, zorgde voor een breed historisch perspectief. Hij gaf een snelcursus over het ontstaan en de evolutie van het vak niet-confessionele zedenleer heeft doorgemaakt. In de 19de eeuw was een vak 'moraal zonder god' nog ondenkbaar en de vrijzinnig humanistische gemeenschap heeft moeten vechten voor het niet-confessionele karakter. De zedenleer kon in het begin allerminst als een 'neutraal vaak' worden geduid en kon voor de niet-gelovige humanist pas zinvol worden ingevuld met de erkenning van haar vrijzinnig-humanistisch omkadering.

Retro: hoe keek men in de jaren '80 naar het vak NCZ?

NCZ vandaag

De seculiere samenleving staat vandaag voor enkele grote beproevingen. Alain Vannieuwenburg, ethicus en promovendus aan de universiteit van Leiden, plaatste enkele uitdagende kanttekeningen bij de these dat religie op de terugweg is. Hij hield een stevig onderbouwd pleidooi voor een actief secularisme waarbij het onderwijs een belangrijk rol heeft te pelen in het expliciteren van de fundamenten van onze liberale democratische rechtstaat.

Eddy Borms, coördinator van het inspectiecollege, mocht het voormiddaggedeelte afsluiten. In zijn betoog deed hij omstandig uit de doeken waarom het geven van het vak niet-confessionele zedenleer een engagement inhoudt en het dus niet zomaar vervangen kan worden door een 'neutraal' vak. Hiervoor werden zowel de rede als de beleving bij het publiek aangesproken.

De aanwezige leerkrachten konden zich 's middag laten inspireren door wat de vrijzinnig humanistische gemeenschap hen te bieden heeft aan lesimpulsen en gemeenschapsvormende activiteiten. Onder meer Fakkeltjes vzw, Samenspel NCZ vzw, Prik NCZ vzw, 't MegaZijn, de RIBZ, huisvandeMens Antwerpen en HVV waren met een infostand aanwezig.

Op bezoek in de les NCZ op KA Etterbeek. Wat vinden de jongeren vak het vak NCZ?

NCZ morgen

Na de middag schetsten Corinne Leys, lector aan de Artesis Plantyn Hogeschool Antwerpen, en Marc Van Camp, voormalig docent aan de Erasmushogeschool Brussel, de uitdagingen waar het vak NCZ voor staat.

Corinne Leys benadrukte de sterke punten van het vak en pleitte ervoor om de algemene uitgangspunten en doelstellingen van het vak te behouden. Marc Van Camp ging dieper in op de knelpunten en gaf in een bevlogen betoog aanzetten tot een blauwdruk van een vak NCZ 2.0.

Corinne Leys, Annie Hermans, inspecteur-adviseur Buitengewoon Onderwijs, en de twee winnaars van de Digimores Debatwedstrijd 2016, Sasha Solau en Annelies Van Cappellen gingen in het panelgesprek in, op de vragen van het publiek.

In een daaropvolgend panelgesprek namen Raymond Vervliet, voorzitter van de RIBZ, Sonja Eggerickx, ombudsvrouw van de RIBZ en Eddy Borms het woord. Ze gaven toelichting bij de opdracht en diverse taken van de RIBZ. Er werd ook duiding gegeven bij het actieplan van de RIBZ waarbij de modernisering van de leerplannen één van de grootste aandachtspunten is.

Sylvain Peeters kondigde, als besluit van de studiedag, aan dat de vrijzinnige humanistische gemeenschap aan de slag gaat met de vragen en ideeën die op deze dag naar boven zijn gekomen en aan bod werden gebracht.

Als slotbeschouwing hield erevoorzitter van het Humanistisch Verbond, Silvain Loccufier, nog een overtuigend pleidooi om als leraar niet-confessionele zedenleer, ook als kunstenaar te denken en aan het werk te gaan. Kunst en niet-confessionele zedenleer vertonen namelijk enkele sterk overeenkomende kenmerken.

Aansluitend werd deze geslaagde studiedag afgesloten met een glas en een hapje op de collegialiteit en de vriendschap.

De teksten van de sprekers worden gebundeld in een digitale publicatie.
Schrijf u in op onze nieuwsbrief om deze als eerste deze te ontvangen.


consumeren

Verslag: Congres Building Blocks for Humanist Education

Midden oktober vond er ook een internationaal, meerdaags congres plaats in Antwerpen, de thuishaven van de European Humanist Professionals (*), de Europese organisatie, die ‘professioneel aangestelde humanisten’ bijeen tracht te brengen en te verbinden, om samen, in te zetten op kwaliteitsvolle humanistische dienstverlening.

Het bijbrengen van humanistische waarden en principes door opvoeding en onderwijs, wordt uiteraard ook begrepen als een ruimere vorm van humanistische dienstverlening. Via onderwijs vanuit het vrijzinnig humanisme, zoals in de niet-confessionele zedenleer, wordt bovendien een sterke bijdrage geleverd aan de humanistische gemeenschapsvorming. Met dit driedaags congres wou EHP daarom op internationaal niveau, verschillende actoren van het humanistisch onderwijs samenbrengen voor het voorstellen en uitwisselen van visies en praktijkervaringen. Zo bevatte het programma een voorstelling van goede praktijkvoorbeelden uit het basis- en secundair onderwijs in Vlaanderen (en Brussel), Nederland (HVO) en Duistland (Lebenskunde). Dank aan de collega leraren NCZ voor hun inspirerende bijdrage!

Uit de deelstaat Bavaria (Beieren) werd een beklijvende voorstelling gegeven van de eerste officieel erkende Humanistische school, waar filosoferen met kinderen de dagelijkse praktijk uitmaakt en waar ondertussen 8 jaar ervaring werd opgebouwd rond humanistisch onderwijs. In Engeland, waar Religious Education (RE) verplicht is opgenomen in het curriculum van de officieel gesubsidieerde scholen (vrijstelling is weliswaar mogelijk), heeft de British Humanist Association (BHA), het op zich genomen om Humanisme geïntegreerd te krijgen in de syllabus/werkschema van RE en gelijkaardige alternatieve vakken. Daartoe ontwikkelde ze een parel van een website : understandinghumanism.org.uk; met lesinhouden, - suggesties, vragen en activiteiten en bronnen voor het onderricht in humanisme.

De inspanningen rond de inter-levensbeschouwelijke competenties werden mooi geïllustreerd door een inspirerend voorbeeld uit Hasselt, gebracht door Marijn Straetemans, leraar NCZ aan KTA Hasselt Villers, bijgestaan door haar directeur (voormalig leraar NCZ), Stijn Valkeneers. Samen brachten zij op een interactieve wijze, een doorleefde getuigenis van hun inter-levensbeschouwelijk, interscolair, vakoverschrijdend project, ‘Mensen op de vlucht’, waarbij jongeren van de derde graad o.m. via een inleefspel konden ervaren hoe het is om als vluchteling aan te komen in een vreemd land en de asielprocedure te moeten doorlopen (zie deze link).

Jan Van Vaek benadrukte in zijn bijdrage de voortrekkersrol die vele collega’s NCZ op zich nemen op het vlak van inter-levensbeschouwelijke dialoog (ILD). Hij hield een pleidooi en gaf meteen ook een aanzet om “alle registers open te trekken om een echte inter-levensbeschouwelijke dialoog en verdraagzame samenleving te realiseren”. Daarbij gaf hij twee voorbeelden van fantasiegeleide simulatiespelen die momenteel voor de les NCZ (al dan niet i.s.m. andere LBV) worden uitgetest en verder ontwikkeld: ‘Het opbouwen van een multicultureel dorp’ (basisonderwijs) en ‘Overleven op Overtuigingseiland’ (secundair).

Naast deze bijdragen, liet het programma ook ruimte voor reflectie. Mooie aanzetten daartoe werden gegeven door Sonja Eggerickx in haar openingswoord van het congres, en in de toespraken van de heren professoren Rik Pinxten en Johan Braeckman. Actuele discussies werden ook niet uit de weg gegaan. Een dagdeel werd besteed aan de vraag: “onderwijzen we (beter) vanuit een - of over levensbeschouwing”. Van zodra alle bijdragen van de verschillende sprekers beschikbaar zullen zijn op de website van EHP, zullen we in een volgende In-de-Kijker, naar de bijdragen verwijzen en er verder verslag over uitbrengen.

Tijdens het driedaagse congres werden de buitenlandse geestgenoten (uit Noorwegen, Rusland, Kroatië, IJsland, Groot-Brittannië, Ierland, Duitsland, Nederland …), verwend met enkele exclusieve bezoeken zoals aan het Antwerps stadshuis, het vernieuwde Plantijn-Moretus museum, de Scheldekaaien en de kunstgalerij De Zwarte Panter.

Voor de organisatie, zowel logistiek als inhoudelijk, stond een driespan in van één directeur en twee inspecteurs-adviseurs: Freddy Boeykens (logistiek), Frank Stappaerts en Martine Konings (inhoudelijk). De initiatief nemende organisatie EHP organiseerde haar congres in samenwerking met de Vrijzinnig dienst U.A., deMens.nu, IMD Antwerpen, RIBZ vzw en de Vrijzinnige Humanistische Levensbeschouwelijke Werking (VHLW vzw).

We geven tot slot nog enkele citaten mee van sprekers (vertaald naar het Nederlands), alsook enkele reacties van aanwezige humanistische professionals.

“Als we niet aanvaarden dat dé grote waarheid niet bestaat, in het bijzonder onze eigen grote waarheid, dan is er geen dialoog, noch vrede mogelijk…”
“Humanist zijn is meer dan ‘rationeel’ zijn, we zijn en blijven mensen met emoties […] Humanisme en onderwijs, humanisme en empathie, … gaan hand in hand”. Sonja Eggerickx, ere-voorzitter IHEU en deMens.nu, ere-inspecteur-adviseur NCZ
“[…] humanisme en meer bepaald humanistisch onderricht, is één van de meest hoopvolle tradities die de mensheid heeft voortgebracht”
“[…] we moeten ons richten op de mensheid als een geheel, als een soort, die antropologisch en dus ook ethisch divers is. De karakterisering van de mensheid als een ‘eenheid in diversiteit’ moet serieus worden genomen, zodat het mogelijk eurocentrisme van de meeste humanistische theorieën en praktijken, kritisch kunnen worden aangebracht en overstegen in onderwijsprogramma’s en perspectieven die we aanbieden aan de volgende generatie.” Rik Pinxten, antropoloog, ere-voorzitter H-VV, lid v.h. IASSCO, em. prof. UGENT
“[…] het vrijwaren van de vrije discussie in de klas [kan je] vergelijken met het garanderen van de goede werking van de instituties in een democratische rechtsstaat. De raddraaier die zijn medeleerlingen intimideert en de sfeer in de klas verpest waardoor anderen hun mening niet meer durven uiten, moet worden stilgelegd. Of we ingrijpen hangt dus ook af van de reactie van de groep, met andere woorden: van de weerbaarheid en mondigheid van de discussiepartners. De hoeksteen in Rawls’ betoog is evenwel dat de tolerante democraat de censuur zo lang mogelijk moet uitstellen. De vrijheden die men intoleranten intussen geeft zullen hen wellicht overtuigen van een geloof in de vrijheid. Men moet hen tijd geven, hen ernstig nemen en hen […] spreektijd gunnen. We moeten erop vertrouwen dat zij genieten van de vrijheid van meningsuiting en er daardoor op termijn zelf voorstander van worden. Jan Van Vaek, lector NCZ (verbonden aan AP, HoGent en UGent)

Reacties:

“Op dit congres aanwezig zijn, luisteren naar presentaties en praten over wat wij allen een bijzonder warm hart toedragen is ontzettend krachtig en werkt positief op het doel van dit congres : een sterk en goed samenwerkend Humanistisch platform creëren.” Agnes Arends, docente HVO Nederland
“Dank u voor het organiseren van een succesvol en inspirerende conferentie. We gingen allemaal huiswaarts met zo veel nieuwe ideeën. Ook dank voor het regelen van de bezoeken aan lokale scholen die ons beeld hebben doen vormen van wat er gebeurt in de klas. Ik hoop dat dit het begin is van vele toekomstige gelegenheden om goede praktijkvoorbeelden te delen en van elkaar te leren.” Luke Donnellan, Hoofd onderwijs van de British Humanist Association

(*) een onderdeel van EHF, de European Humanist Federation, waar deMens.nu als ook de RIBZ actief lid zijn.

in de kijker

oktober 2016

consumeren

Dossier: Gendergelijkheid

Mannen en vrouwen zijn gelijkwaardig en horen zo ook behandeld te worden. Een stelling die niet altijd een vaststelling is, er is immers nog wat werk aan de winkel: de loonkloof is nog niet gedicht, de huishoudelijke taken blijven in meeste gezinnen ongelijk verdeeld en sommige reclamecampagnes durven zich nog wel eens van eeuw te vergissen.

Het thema gender roept vaak vragen op over het verschil tussen aangeboren en aangeleerde verschillen tussen mannen en vrouwen (ook wel het nature-nurture debat genoemd). Hebben mannen andere 'aangeboren' kwaliteiten dan vrouwen? Zijn vrouwen 'van nature uit' beter in zorgtaken? Zijn mannen 'geboren leiders'? Hoe sturend is de opvoeding, het onderwijs, reclame en de samenleving in het algemeen? Welke inzichten brengt de evolutietheorie ons bij over de verschillen (en overeenkomsten) tussen mannen en vrouwen? En welke clichés en vooroordelen hebben feministen en wetenschappers kunnen doorbreken?

In het deMens.nu Dossier 'Gendergelijkheid' ontdek je welke rol onderwijs kan spelen in het doorbreken van genderrollen, ontmoet je sterke vrouwen uit Afghanistan en leer je de mythes over neurologische genderverschillen te doorprikken.

Klik op de afbeelding om het dossier te lezen

Ter aanvulling op dit divers en boeiend dossier geven we je nog enkele extra lesimpulsen mee.

Uit de vrijzinnig humanistische gemeenschap

Fakkeltjes houdt bewust rekening met gendergelijkheid doorheen alle magazines. Zo worden er in de verhalen van Mientje en de Astroreis op regelmatige basis stereotypen doorbroken.

  • In het dossier Respect wordt kort het aspect ‘Respect voor vrouwen’ aangeraakt.
  • In het dossier Diversiteit wordt het begrip ‘seksisme’ uitgelegd.
  • Samenspel maakte vorig schooljaar nog een nummer met thema Gender (en seksuele) diversiteit.
    Jaargang 20, nummer 79. Na te bestellen via de website.

    Wat is er fout met binair denken? Hoe leg je het verschil uit tussen een transgender en een travestiet? De Maakbare Mens legt de verschillende begrippen helder uit op hun website.

    In het MegaZijn kan je onder andere het educatief pakket ‘Gelijk is niet hetzelfde’ vinden.

    Snuister ook eens in de database van WLE-Digimores en laat je inspireren door je collega's. Registreer je ook eens op het Archief voor Onderwijs, een zoektocht tussen de op maat gedigitaliseerde audio- en visuele materialen, kan ook nuttige resultaten opleveren.

    Aan de slag

    Een klassieke opdracht is om de leerlingen te laten brainstormen over dingen die volgens hen 'typisch' voor jongens en meisjes zijn, om daarna de stereotypen te leren doorbreken. Neem er bijvoorbeeld enkele zogenaamde 'vrouwenmagazines' en 'mannenmagazines' bij en laat leerlingen de clichés opsporen. Of voor lager onderwijs: onderzoek in een speelgoedfolder wat de verschillen zijn tussen zogenaamd 'jongensspeelgoed' en 'meisjesspeelgoed'.

    The Genderbread Person is een handige tool om genderidentiteit te duiden en bespreken in het secundair onderwijs.

    De educatieve map Gender in de blender wil jongeren informeren en sensibiliseren over 'genderdiversiteit' en 'transgender'.

    Çavaria is de koepel van Vlaamse en Brusselse holebi- en transgenderverenigingen. Op haar website biedt ze onder andere een (gratis) educatieve map voor het lager onderwijs over genderdiversiteit en seksuele identiteit aan: Er was eens een regenboog.

    Rosa vzw informeert over gender, gelijke kansen en feminisme. Op de website vind je enkele praktische tools om mee aan de slag te gaan.

    De website www.genderindeklas.be bevat boordevol nuttige links naar didactisch materiaal en informatie voor wie rond gender en seksuele diversiteit wil werken in de klas.

    Actuatip

    De seksistische uitspraken van presidentskandidaat Donald Trump zijn op z'n minst hallucinant te noemen. Wat zegt het over een samenleving dat een dergelijk figuur kans maakt om president te worden? Kan seksistisch taalgebruik ook ‘gevaarlijk’ zijn of zijn het ‘maar’ woorden? Lees ook dit opiniestuk van Yasmine Schillebeeckx.

    Lees meer

    Het Klasse dossier over gender, met vooral achtergrondinfo maar ook tips voor in de klas, kan niet in deze lijst ontbreken.

    Charlie is een online magazine met sterk feministische inslag. “Geen voorgekauwde eenheidsworst, maar échte verhalen en realistische rolmodellen,” staat te lezen op hun website. Je vindt er interessante artikels om te bespreken in de derde graad secundair onderwijs, of gewoon om jezelf te laten inspireren.


    Extra

    • Zaterdag 22 oktober organiseert deMens.nu de interactieve studiedag NCZ ‘Blijf bij de les’ in Antwerpen. Gratis inschrijven en meer info.
    • Het thema van de Sapere Aude wedstrijd dit jaar is Gezondheidszorg. Op de website vind je nu ook een poster die je zelf kan printen en in de klas ophangen.
    • Concepten zoals diversiteit, verdraagzaamheid en democratie zijn belangrijk voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen, die stilaan hun weg zoeken binnen het maatschappelijk gebeuren. Dit is niet alleen belangrijk ‘voor later’ maar ook de relaties, die ze in het hier en nu uitbouwen, worden beïnvloed door de manier waarop ze die concepten omgaan. Deze concepten krijgen het best invulling via reflectie en ervaringen met voldoende mogelijkheid om deze af te toetsen. Foyer ontwikkelde hiervoor, op basis van zijn jarenlange expertise op het vlak van interculturaliteit en diversiteit, verschillende initiatieven voor jong en oud, zoals een wijkwandeling doorheen Molenbeek en een vluchtelingenspel. Het volledige aanbod vind je hier.

5 oktober 2016

De deMens.nu en de RIBZ, wensen u namens de hele vrijzinnig humanistische gemeenschap een stralende dag van de leerkracht!

in de kijker

september 2016 (2)

consumeren

Dossier: Ethisch Consumeren

Het begin van het schooljaar brengt voor ouders vaak een bezoek aan de winkel met zich mee: nieuwe boekentas en bijkomende mappen, notitieblokken, schrijfgerei ... Waarbij er al snel een zucht volgt: "Is dit nu allemaal echt nodig?".
"Zou hergebruiken op school niet de nieuwste trend moeten zijn?”, “En sparen groepsaankopen op school niet veel individuele omzwervingen met de wagen langs allerlei handelszaken uit?”

De commerciële markt lijkt wel de grootste zingever van het nieuwste tijdperk te zijn, met haar illusie dat het leven in wezen draait om economisch succes, om altijd meer te bezitten of nog meer te kunnen kiezen.* Dan rijst de vraag: hoe kunnen autonoom beslissen over ons consumptiegedrag? Welke zingevende waarden kunnen we hierbij nastreven? Wanneer is het moreel verantwoord om bepaalde producten of diensten te kopen?

In dit dossier van het deMens.Nu Magazine wordt de invloed van consumptiegedrag op mens, natuur en milieu onderzocht. De filosofen Peter Singer en Floris van den Berg passeren de revue, er wordt ingezoomd op de deeleconomie en er worden tips gegeven over hoe je duurzame producten kan herkennen.

Klik op de afbeelding om het dossier te lezen.

ethisch consumeren

Extra lesimpulsen

  • De Sapere Aude wedstrijd van vorig schooljaar stond in het teken van duurzame voeding. Onder de winnaars waren er enkele met knappe werkstukjes waarbij er werd gekeken naar de consumptie van voedselproducten.
    Zo hadden de leerlingen van Campus De Reynaert uit Tielt een uitgebreid onderzoek gevoerd naar voedselverspilling. Na de doorlichting van enkele supermarkten staken de leerlingen zelf de handen uit de mouwen en gingen creatief met het 'afval' aan de slag. Een andere klas van dezelfde school had dan weer het idee om de beeltenis van bekende personen en figuren (zoals K3, kabouter Plop ...) op fruit te plakken. Want, waarom staan die figuren alleen maar op ongezonde producten? Een pertinente vraag!
    Bekijk alle werkstukjes van de winnaars in deze presentatie en laat je inspireren voor het opzetten van een eigen onderzoek.
  • De site van Netwerk Bewust Verbruiken bevat heel wat praktische tips en achtergrondinformatie over duurzaam consumeren.
  • WWF (World Wide Fund for Nature) brengt op haar website een overzicht van tips hoe je minder en duurzamer kunt consumeren. Ook andere milieuverenigingen zetten in op duurzame consumptie. Een overzicht vind je op de site van Bond Beter Leefmilieu.
  • De Schone Kleren Campagne organiseert regelmatig acties om mensen bewust te maken van wanpraktijken in de kledingindustrie.
  • Hedendaagse technologie kan een oplossing bieden om het duurzame bos door de bomen te zien. In dit artikel ontdek je heel wat apps die je helpen om een duurzame levensstijl aan te nemen.
  • The Story Of Stuff (Engels gesproken, Nederlandse ondertiteling) vertelt in twintig minuten en aan de hand van leuke animaties het verhaal van de consumptiemaatschappij:
  • Voor meer lesideeën kan je altijd gaan snuisteren in de database van Digimores.

* Zie ook Gily Coene & Marc Van den Bossche (red.), ‘Vrij(heid) van religie

in de kijker

september 2016

terug naar school

Schooljaar 2016-2017 - op de agenda

Ook dit schooljaar brengt de In de kijker, naast belangrijke aankondigingen, extra lesimpulsen voor leerkrachten NCZ van alle graden en studierichtingen. Later deze maand volgt er nog een extra In de kijker over ethisch consumeren.

In deze In de kijker brengen we een overzicht van de boeiende activiteiten die dit schooljaar gepland staan:

    Blijf bij de les!

    Noteer zaterdag 22 oktober alvast in je agenda. Die dag organiseert deMens.nu een studiedag over het vak Niet-Confessionele Zedenleer. Hoe is NCZ tot stand gekomen? Wat zijn de sterktes en pijnpunten vandaag? Welke uitdagingen en opportuniteiten brengt de toekomst met zich mee? Naast tal van boeiende sprekers en debatten, is er 's middags ook een interactieve infobeurs voorzien.
    Neem deel aan deze studiedag, laat je mening horen en geef mee vorm aan het vak NCZ van de toekomst!

    Je kan je hier gratis inschrijven. Het evenement vind je ook op Facebook.

    demensnu

    Als voorsmaakje op deze studiedag kan je de nieuwe pagina getuigenissen ontdekken. Daar lees je wat leerkrachten, ouders en leerlingen te vertellen hebben over NCZ.

    Building Blocks for Humanist Education

    In Antwerpen organiseert EHP, de organisatie van de Europese Humanistische Professionals, van 13 tot 16 oktober een internationaal congres over humanistisch onderwijs waarbij er wordt stilgestaan bij best practices in binnen- en buitenland. De bedoeling van deze dagen is om op internationaal niveau ontmoetingen te organiseren tussen actoren van het humanistisch onderwijs. De klemtoon ligt op het voorstellen en uitwisselen van visies en praktijkervaringen. Het volledige programma vind je op de website van EHP. Inschrijven is verplicht.

    building blocks

    Sapere Aude: Iedereen wel en gezond?

    “Zolang we maar gezond kunnen blijven”, hoor je vaak zeggen en terecht. Maar wat als die uitspraak voor jou geen betekenis heeft, want je bent niet begiftigd met een gezond gestel of het leven laat je niet langer toe om het in goede gezondheid door te brengen? Soms kennen we pas werkelijk de waarde van gezond zijn als we zelf te kampen hebben met lichamelijke en psychische problemen, net zoals we ons pas bewust worden van de functie van de hamer wanneer de steel is ontdaan van de hamerkop. Ga maar eens na welke waarden en normen zo al niet schuilgaan achter het gezondheidsbeeld die we van de ander en onszelf hebben.

    Voor een gezonde en evenwichtige kijk op gezondheidszorg staan we als samenleving voor een resem aan uitdagingen van formaat die zich uitstrekken over verschillende domeinen : de welzijnssector, sociale zekerheid, bijzondere jeugdzorg, patiëntenrechten, globalisering, de economie enz. Hoewel het recht op gezondheidszorg ingeschreven staat in de UVRM (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens), wordt gezondheidszorg in het beleid en in de praktijk vaak benadert als een koopwaar. Geen rechten zonder een betalingsverplichting dus, maar wat als de betaalbaarheid ondergeschikt wordt gemaakt aan commerciële redenen? Laten we het principe van de ‘survival of the richest’ bepalen wie de hoogste kans heeft tot overleven en een goed en gezond leven te lijden of werken we aan een solidaire wereld waar ieder leven van tel is? En wat houdt dat in, iedereen een kwaliteitsvol leven waarborgen? Is dat een leven in goede gezondheid verzekeren of hebben we oog voor zowel de fysieke als de sociaalpsychologische behoeften van de mens?

    Is het nog mogelijk om in onze moderne prestatiemaatschappij en binnen ons overbeladen ecologisch systeem nog wel een gezond leven leiden? Is de toegang afsnijden tot een levensverzekering voor rokers, een goede vorm van proactief handelen? Je ziet het, allerlei vragen en kwesties stapelen zich op.

    gezondheidszorg

    Samen zorgen voor onze gezondheidszorg is het credo van de 8ste editie van de Sapere Audewedstrijd, aan jullie om samen met je leerlingen creatieve oplossingen te overdenken en uit te werken.

    Een extra stimulans: dit schooljaar krijgt de wedstrijd een vernieuwde aanpak mee waarbij we veel meer aandacht zullen besteden aan het creativiteitsproces. Meedoen en uitwisselen is immers even belangrijk als winnen. ;-)

    De deadline voor de inzendingen van de Sapere Aude wedstrijd met als thema gezondheidszorg is 15 februari 2017. Hou www.sapere-aude.be in het oog voor meer info.

    Nog op de agenda

    • De data van de voorrondes en finale Debatwedstrijd 2017 zijn bekend. Je vindt ze op www.debatwedstrijd.be.
    • Ook dit jaar zijn er opnieuw heel wat WLE-bijeenkomsten gepland. Raadpleeg ze hier. (inloggen verplicht)

    Alvast een inspiratievol en inspirerend schooljaar gewenst!

in de kijker

14 juli 2016

levenskunst

Brussel, Orlando, Istanbul, Bagdad en nu Nice. Ook deMens.nu is diep geschokt door deze alweer nieuwe vreselijke gebeurtenis. Niet te vatten hoe een mens zijn medemens, wie hij ook is, zo de dood wil en kan in jagen.

‘De Verlichting is weer even uit, maar we laten haar niet doven’, zei Elke Van den Brandt (Groen!) treffend via Twitter. Laten we elkaar de hand blijven vasthouden en tevens solidair zijn met de slachtoffers en nabestaanden.

Namens deMens.nu en al zijn medewerkers wensen wij ons medeleven te betuigen aan al de slachtoffers en hun nabestaanden.

terug naar boven

in de kijker

juni 2016

levenskunst

Voetbal en levensbeschouwing

“Ik geloof niet. In Spanje slaan alle 22 spelers een kruisje voordat ze het veld opkomen, als het werkt, zal het dus altijd een gelijkspel worden.”

Een voetbalwijsheid als geen ander van wijlen Johan Cruijff.

Voor sommigen is het een heilig ritueel om elk weekend opnieuw zijn of haar favoriete voetbalploeg aan te moedigen. Anderen snappen de beweegredenen niet om collectief achter een bal aan te hollen – laat staan ernaar te kijken. Voetbal heeft soms iets weg van religie. De grootste voetbalspelers – Maradonna, Pelé, Cruijff … – krijgen een mythische, haast goddelijke, status toegeschreven. Geloof en bijgeloof zijn vaste recepten in het voetbalspel.

Wat ook is: voetbal brengt mensen samen. Iedereen supportert mee: jong en oud, man en vrouw, rijk en arm. Voetbal is meer dan ooit een sociaal en multicultureel feest op wereldschaal. Of zoals Ban Ki Moon het stelt:

“Sport promotes health and well-being. It fosters tolerance, mutual understanding and peace. ... It empowers, inspires and unites."

Er zijn evenwel kritische kantlijnen te trekken.

Het hooliganisme lijkt terug van weg geweest. Rellen binnen en buiten de stadions hebben het Europees Kampioenschap in Frankrijk al danig ontsierd.

Ook over de geldcarrousel binnen de voetbalwereld is er al veel inkt gevloeid. De corruptie bij de FIFA was lang een vaste rubriek in het nieuws. De huidige transferbedragen en spelerslonen doet de modale supporter duizelen. Een topspeler als Kevin De Bruyne verdient op één week evenveel als de gemiddelde werknemer op een jaar.

Voetbal brengt veel thema’s met zich mee. Ideaal om, met het EK op de achtergrond, in de laatste weken voor de zomervakantie mee aan de slag te gaan!

Hieronder enkele interessante le(e)stips:

  • Op Digimores vind je interessant lesmateriaal m.b.t. voetbal en sport in het algemeen,
    zoals dit lespakket van De Maakbare Mens: Stilstaan bij Bewegen

  • Een analyse over het hooliganisme op het EK in Frankrijk lees je onder andere in De Standaard (artikel wel achter de betaalmuur).

  • “Helpt voetbal tegen racisme?” Opiniestuk door Cathérine Ongenae.

  • Korte reportage van Amnesty International over de gedwongen arbeid in de bouw van de stadions voor het WK in Qatar in 2022. ( Engels gesproken – 11 min.)

  • “Voetbal is eigenlijk een moderne vorm van religie,” stelt socioloog Ruud Stokvis. Als je deze “tien spelers met bijzondere voetbalrituelen” ziet, zou je het durven geloven.

  • Voetbal vertoont evenwel humanistische kenmerken. Dat wordt bijvoorbeeld duidelijk in "Van Bensemann tot Beckenbauer : de verborgen geschiedenis van het Duitse voetbal". In dit boek ontdekt Raf Willems de vrijzinnig-joodse roots van het Duitse voetbal. Een voorsmaakje:

    "De vrijzinnig-joodse Bensemann stichtte het blad Der Kicker en richtte met enkele vrienden Bayern München op en verbond tijdens het Interbellum het voetbal met zijn internationalistische vredesboodschap en lichaamscultuur met tolerantie en humanisme. Voetbal om de mensen te entertainen en de volkeren bij elkaar te brengen. Hij verdedigde het 'artistieke' spel de joodse-Weense voetbalschool van Hugo Meisl en Matthias Sindelar. Bensemann lag altijd overhoop met de Duitse voetbalbond die in 1933 partij koos voor het nationaal-socialisme. De nazi's veranderden het voetbal, das Judenspiel, en de gedisciplineerde Duitse stijl was geboren."
  • Filosofe Tinneke Beeckman legt interessante links tussen voetbal en filosofie op haar blog.

  • Dat voetbal en filosofie wel degelijk samengaan, bewijst deze beroemde Monty Python sketch:

Uitgelicht: Johan Huizinga - Homo Ludens

Bij sport in competitieverband, zoals voetbal, maakt de spelvorm het wezen uit van het gebeuren, zo getuige ook de begrippen ‘voetbalspel’ en ‘voetbalvertoning’ (de sport van het voetballen wordt ‘spelenderwijs’ vertoond).

De Nederlandse cultuurhistoricus Huizinga was ervan overtuigd dat alle uitingen van menselijke cultuur (die de biologische behoeften overstijgen, cf. taal, kunst, politiek etc.) creaties zijn van de ‘homo ludens’, de ‘spelende/speelse mens’.

Trekt de scheidsrechter een rode kaart, dan is er ‘valsheid’ in het spel en ook die heeft volgens Huizinga een maatschappelijke tegenhanger die hij beschrijft met een geleerd woord ‘puerilisme’.

Vals spel doet zich voor daar waar een misplaatste ernst het overneemt van het spel, die je ook wel zou kunnen omschrijven als ‘kinderachtigheid’ en door Huizinga getypeerd wordt door “het ontbreken van gevoel voor humor, het warmlopen op een woord, de verregaande 'ergdenkelijkheid’ en onverdraagzaamheid tegenover nietgroepsgenoten, de mateloze overdrijving in lof en blaam, de toegankelijkheid voor elke illusie die de eigenliefde of het beroepsbesef vleit”. Het zijn karaktertrekken (puerile trekken) die Huizinga duidelijk wist te onderkennen in de nazistische en fascistische tendensen van zijn tijd (jaren ’30 vorige eeuw). Kenmerken die het hooliganisme van onze tijd ook duidelijk nog gemeen heeft met vermelde extremistische stromingen.

Lees het volledige boek gratis op de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren.

terug naar boven

in de kijker

mei 2016

levenskunst

't MegaZijn Antwerpen

Onlangs werd in de Burburestraat 11 te Antwerpen, in navolging van het geslaagde project in Brussel Hoofdstedelijk Gewest, het eerste MegaZijn in Vlaanderen officieel geopend (een initiatief gesteund door de RIBZ en de plaatselijke IMD’s).

’t MegaZijn Antwerpen heeft een onderkomen gekregen in het gloednieuw Vrijzinnig Antwerps Trefpunt en wordt opengesteld voor leraren NCZ die actief zijn in de regio Antwerpen.

De leraar NCZ kan er een uitleenpasje verkrijgen en educatieve en praktisch toepasbare tools ontlenen (in functie van de concrete uitwerking van de verschillende themavelden en procesdoelen uit het leerplan NCZ).

Via de online catalogus kan je als leraar NCZ ook van thuis uit nagaan wat er zoal te ontlenen valt.

Met ’t MegaZijn willen Martine Konings en haar naaste collega’s Marlene Stevens, Inge Vrijdags (leraar / inspecteur a.-i. NCZ) en Gaya Van Boven (deMens.nu) ingaan op de nood om specifiek materiaal te voorzien met het oog op de les NCZ en m.b.t. de verschillende aspecten van het vrijzinnig humanisme.

Op die manier kan je als leraar NCZ gerichter op zoek gaan naar bruikbare tools en materiaal (voorlees- en prentenboeken, educatieve spelen, beeld- en documentatiemateriaal) die je niet zo snel in een openbare bibliotheek zult aantreffen.

Martine Konings (inspecteur-adviseur NCZ Basisonderwijs Antwerpen):

“Het is mijn wens om naargelang de mogelijkheden en de beschikbare ruimte in elk Huis van de Mens een MegaZijn uit te bouwen met een overkoepelend gestroomlijnd uitleensysteem. Dan zou werkelijk een droom van mij en mijn naaste collega’s in vervulling gaan (glimlacht).”

Wij vroegen aan Martine Konings nog of zij ons een bijzonder collectie-item kan aanraden uit het aanbod van ’t MegaZijn:

“Leerrijke en tegelijkertijd zeer leuke artikels, vind ik persoonlijk de kaartspelletjes. Je vindt er verschillende in ons aanbod terug. Handig opgeborgen in kleine doosjes en ideaal om tussendoor in de les te gebruiken. Zo heb je het ‘lekker-in-je-vel-spel’, het ‘spiegel jezelf’-spel en ‘Eigenwijsjes’. De spelletjes zijn ideeënrijke hulpbronnen om goede eigenschappen van je leerlingen te versterken. De kinderen identificeren zich gemakkelijk met de vragen die zich uitstrekken over de ontwikkelingsdomeinen ‘zijn’ – ‘hebben’ en ‘kunnen’. Zij helpen bij het opbouwen van het zelfvertrouwen, het ontdekken van de emoties van jezelf en die van anderen, het omgaan met relaties tot anderen. Ze bieden korte activiteiten om bij jezelf je wensen, creativiteit en zelfinzicht (en –reflectie) na te gaan. Het leuke aan de spelletjes is dat ze bestemd zijn voor jong (vanaf 8 jaar) en oud (tot de plechtige leeftijd van 88 jaar).”

ga naar de website van Vrijzinnig Antwerps Trefpunt

ga naar www.megazijn.be

terug naar boven

in de kijker

april 2016

levenskunst
Henri Matisse - La Joie de vivre

Dossier: Levenskunst

“Levenskunst begint bij bewust in het leven staan, beseffen wat je doet en wat je wilt. Levenskunst is gebaseerd op commitment, op waardering van wie je zelf bent, op een constructieve houding ten opzichte van mensen en de wereld waarin je leeft” (J.H.M. Mooren)

In het dossier van het nieuwe deMens.nu Magazine wordt het thema levenskunst historisch en filosofisch benaderd, vind je een artikel over de neurobiologie van ‘het geluk’ en wordt er gekeken hoe men in andere delen van de wereld op zoek gaat naar geluk.

Lees het dossier Levenskunst (PDF).

Aanvullend op deze schat aan informatie geven we hieronder nog enkele extra leestips en lessuggesties mee.

Levenskunst vormt een ideaal thema om de vraag naar de eigenheid van zingeving en levensbeschouwing te stellen en om in aansluiting met de innerlijke ervaring van de leerling, de complexiteit en de gelaagdheid van deze fenomenen te onderzoeken. Bijvoorbeeld hoe de vraag naar schoonheid vanuit het esthetisch gevoel, in verhouding staat ten opzichte van de persoonlijke zoektocht naar waarheid en geluk.

Kortom, een thema dat ons toelaat het moreel blikveld op onszelf, de ander en de wereld te verruimen en uit te diepen.

Ken jezelf en leef bewust

Uitgelegd aan een tiener kan levenskunst worden getypeerd als volgt :

“Proberen om van je leven iets moois te maken, iets dat waarde geeft aan je leven. Daarbij is het belangrijk om je bewust te zijn van de waarden en voorbeeldfiguren die je helpen je leven vorm te geven. Want zelfkennis is het begin van alle wijsheid. Om die wijsheid in praktijk te brengen is er nood aan zelfbeheersing en – sturing.”

Levenskunst beoefen je niet alleen door zelfkennis op te sporen. Echt inzicht in jezelf verwerf je sowieso pas in relatie tot de ander en de reflectie daarop. Als zelfbewust mens en levenskunstbeoefenaar voel je ook de noodzaak en drang om een positieve bijdrage te leveren aan je eigen bestaan in verbondenheid met dat van anderen. Naast de zelfzorg staat ook de zorg voor interpersoonlijke relaties en het welzijn van anderen centraal in de uitoefening van levenskunst. Finaal de samenleving in haar geheel.

Je kan op verschillende expressiewijzen uiting geven van levenskunst (muziek, poëzie, schilderen, strip etc.) Een onmisbaar hulpmiddel daarbij is de creatieve verbeelding. In de context van zingeving en levensvragen speelt de verbeelding immers een cruciale rol. Ze laat je toe de speelruimte af te tasten en te verkennen voor je plannen en ondernemingen in het leven. Verbeelding betekent dat je afstand neemt van jezelf en dat je je wensen evalueert. Waarna je op basis van zelfonderzoek vorm tracht te geven aan je identiteit en levensstijl.

Leestip: Pascal Mercier, Nachttrein in Lissabon (2006).

Het portret van Dorian Gray

De bekende Ierse dichter Oscar Wilde idealiseerde het idee van het leven als een kunstwerk. In het verhaal The picture of Dorian Gray komt dit sterk naar voor, maar dan in negatieve zin. Het personage Dorian Gray is een ijdeltuit die doorheen het verhaal worstelt met zijn eeuwigdurende jeugdige schoonheid.
In bibliotheken vind je verschillende versies van het verhaal, zowel voor jong als oud.

Lees 'Het portret van Dorian Gray' uit de Tienerfakkel 2012-2013 nr. 5 (10 +, PDF).

Het levenslied

Een bijzondere, muzikale expressiewijze : ‘het levenslied’, de Nederlandstalige tegenhanger van het Franse chanson zeg maar, waarin het leven en de bijgaande perikelen vanuit het hart worden bezongen. Een mooi voorbeeld:

Meer info en een opsomming van artiesten op Wikipedia.

Lesidee: laat de leerlingen zelf op zoek gaan naar ‘hun levenslied’.

Het goede leven

Socrates propageerde in de Griekse oudheid al het goede leven. “Zijn pleidooi om het leven zelf doortastend, eerlijk en niet-aflatend te onderzoeken met het oog op bewust leven inspireerde niet alleen de vele grote filosofen na hem, maar vormt dé basis voor levenskunst.” [dossier deMens.nu-magazine]

Leestip: Joep Dohmen breng een bloemlezing over levenskunst en filosofie in het boek ‘Over levenskunst. De grote filosofen over het goede leven’ (nieuwe editie in 2014).

Leestip: Nog een leestip is ‘Ethiek nu! Een filosofie voor het moderne leven’ (2013) van Fernando Salvator.

Fernando Savater brengt in het boek bijvoorbeeld het volgend idee aan bod : als je jezelf minder hebt ontplooid als mens, moet je meer geld hebben om levensvreugde te ervaren. Heb je jezelf minder ontwikkeld dan ben je als een land dat al zijn grondstoffen moet importeren, omdat het zelf niets waardevols produceert. Personen die zichzelf hebben ontplooid als mens, kunnen daarentegen een simpele wandeling maken en daar intens van genieten, ze kunnen een gesprek voeren, herinneringen ophalen, enz. Met hun eigen menselijke middelen produceren ze aangename momenten van geluk die bijna niets kosten.

Genieten van het leven in tijden van terreur

Levenskunst maakt je gevoelig voor het hele leven in globale zin, maar kan evengoed gericht zijn op één of meerdere levensdomeinen zoals relaties, vrienden, de liefde, je gezin, de politiek, het verenigingsleven …

In dit opiniestuk wordt naar voor geschoven dat het terrorisme wereldwijd onze l’art de vivre bedreigt. Een oproep:

“Drinken, eten, muziek beluisteren in Parijs, winkelen in Istanbul, reizen in Brussel, in een park zitten in Lahore, een voetbalmatch bijwonen in Bagdad. Het zijn niet alleen ‘onze’ westerse waarden en normen die onder vuur liggen, maar l’art de vivre. Die levenskunst wordt benijd door diegenen die we niet wilden zien. Laten we die fraaie kunst eerst met stilte koesteren, en met scherpte van geest blijven beoefenen en opnieuw bewaken.” Hind Fraihi

Uit de vrijzinnig-humanistische gemeenschap

Fakkeltjes

Het laatste thema van de Fakkeltjes van dit schooljaar is ‘creativiteit’. In het Fakkeltjesmagazine wordt er even stilgestaan bij de gedachte dat de mens zelf ook een kunstwerk is: “Mensen zijn eigenlijk zelf ook een kunstwerk. Ze versieren zich met kleren, juwelen, make-up, een leuk kapsel … Dus door gewoon je kousen aan te doen ben je eigenlijk al een kunstenaar!” Hier kan dieper op worden ingegaan met vragen zoals: Vind jij uiterlijk belangrijk? Moet iedereen uiterlijk belangrijk vinden? Is er een relatie tussen iemands uiterlijk en iemands innerlijk? Etc.

Het het dossier creativiteit is gratis online te raadplegen op de digitale planeet van fakkeltjes.be

Samenspel

“Vrijzinnig humanisten gaan ervan uit dat het aardse leven het enige is dat we hebben. […] Leven moeten we leren. We ervaren ‘leren’ vooral als een houding en een ideaal. Ons bestaan doet zich voor met kansen en met beperkingen; een levenskunstenaar zoekt met beide een goede omgang.” (Marlene Stevens)
Rond het thema Vrijzinnig humanistische levenskunst is er ook een nummer van Samenspel magazine gewijd, meer bepaald: jaargang 18 nummer 72 ‘Vrijzinnig humanistische levenskunst’. De lessen zijn gemaakt voor leerlingen NCZ van de derde graad BaO.

Je kan het nummer nabestellen via www.samenspelncz.be.

Digimores

Op Digimores vind je verschillende lessuggesties over het thema Levenskunst, waaronder de bespreking van een audiofragment van Het Vrije Woord (gewoon inloggen en zoeken op ‘levenskunst’).

Neem een kijkje op www.digimores.org.

MegaZijn

Het pas geopende MegaZijn, een uitleendienst in Brussel voor educatief materiaal NCZ, heeft het themaboek ‘De H-factor over humanistische levenskunst’ (2013) in huis.

Bekijk de fiche van het boek op www.megazijn.be.

Levenskunst verbeelden

Als afsluiter laten we de Nederlandse levenskunstspecialist Joep Dohmen aan het woord :

“Een krachtige metafoor […] is de beeldhouwer : zoals een beeldhouwer zijn beelden houwt, zo kan een mens de vormgeving van zijn leven ter hand nemen […] En ook de reis is een klassieke metafoor, met als oerverhaal dat van de omzwervingen van Odysseus. [Er bestaat] een rijke analogie tussen reizen en leven. Die hebben te maken met begin en eind, leven en dood, op weg gaan, grote verwachtingen koesteren en diepe teleurstellingen ondergaan, ontberingen lijden, doordrongen raken van het vreemde, betekenisvolle ontmoetingen hebben, en uiteindelijk thuis de balans opmaken. In beide gevallen is de vraag : “waarvoor ben je op weg gegaan?” Of misschien beter : “voor wie en met wie heb je je bestaan vormgegeven?”.

terug naar boven

in de kijker

maart 2016 (2)

brussel
© Giorgio Galeotti

Aanslagen in Brussel

In de eerste plaats willen we ons diepste medeleven betuigen aan de slachtoffers en nabestaanden van de recente aanslagen in Brussel en Zaventem. Onze gedachten gaan uit naar al diegenen die direct of indirect geraakt zijn door deze daden van terreur.

Onderwijs heeft uiteraard een belangrijk rol te spelen in de naverwerking van zoveel gruwel. Hieronder vind je een bundeling van relevante leestips en nuttig lesmateriaal waarmee je als leerkracht NCZ aan de slag kunt:

Steunbetuigingen uit alle hoeken

Verschillende wereldleiders en vertegenwoordigers van de diverse levensbeschouwingen hebben de aanslagen van 22 maart met scherp veroordeeld en hun steun betuigd.
Update: Lees hier de verklaring van de erkende erediensten en vrijzinnigheid.
Lees hier de verklaring van de voorzitter van de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging (HVV) Mario Van Essche.

Op het Beursplein kwamen vele mensen samen om hun steun en solidariteit uit te drukken. Hier vind je enkele beelden.

Hoe omgaan met terreurdreiging

Het GO! volgt het nieuws en de richtlijnen voor het onderwijs rond de verhoogde terreurdreiging op de voet. Hier vind je niet alleen de recentste informatie vanuit het kabinet van Onderwijs, maar ook ondersteunend materiaal o.a. over hoe je met leerlingen, ouders en personeel hierover communicatie voert – in Brussel of in Vlaanderen.

Raadpleeg de pagina van het GO!.

Ook Klasse.be bundelde enkele nuttige tips.

Ga in dialoog

Het Nascholingsinstituut Levensbeschouwelijke Vakken organiseert op dit moment een reeks van studiedagen rond ‘Empathische dialoog’ tussen leerlingen LBV. Deze dialoogvorm kan ook aangewend worden voor het uitdiepen van de gesprekken die ongetwijfeld rond de gebeurtenissen zullen plaatsvinden tussen jongeren met verschillende levensbeschouwingen. Meer over de ‘empathische dialoog’.

Samenspel

De redactie van Samenspel maakte naar aanleiding van de aanslagen in Parijs een korte les/werkblaadje (lager onderwijs) dat ook vandaag bruikbaar materiaal kan zijn.

Raadpleeg de les.
Update: er staat nu ook een aangepast werkblaadje online.

Karrewiet

Karrewiet, het Ketnet-actua programma dat zich richt op kinderen van 8 t.e.m. 12 jaar, heeft een speciale uitzending gemaakt over de aanslagen.

Bekijk de uitzending.

Mijn Jihad

Hoe gaan Vlaamse moslims om met extremisme? Rudi Vranckx en zijn team bundelden de reportage Mijn Jihad in een handig lespakket.

Raadpleeg het lespakket.

Meer leestips

Wat vertel je tegen kinderen over terrorisme? Enkele tips van zitdatzo.

Tips van leerkrachten voor leerkrachten op klascement.net.

Tips van kinderpsychologe Mileen Janssens in een artikel op deMorgen.be.
Update: lees hier nog enkele suggesties voor het onderwijs.

De Correspondent brengt een overzicht van grondige analyses van de recente aanslagen en terrorisme in het algemeen.

terug naar boven

in de kijker

maart 2016

debatwedstrijd
© deMens.nu

'T MegaZijn: uitleenpunt voor leerkrachten NCZ

't MegaZijn

Op 1 maart start in het huisvandeMens Brussel het pilootproject 'T MegaZijn, een uitleenpunt voor leerkrachten niet-confessionele zedenleer. Je kan als leerkracht in 'T MegaZijn terecht voor een gevarieerd aanbod aan educatief materiaal. Via www.megazijn.be kan je de catalogus online raadplegen. Heb je zelf suggesties voor de uitbreiding van het aanbod? Laat het weten via de suggestiepagina.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief of volg de facebookpagina en blijf je op de hoogte wanneer er nieuw materiaal verschijnt.

Scholierendag @ Week van de Verlichting

Jaarlijks mag de Week van de Verlichting talloze scholieren verwelkomen op haar scholierendag en daar is deze editie geen uitzondering op! Dit jaar krijgen de jonge bezoekers op donderdag 24 maart het thema duurzaamheid voorgeschoteld. In de ochtend worden ze getrakteerd op een college om vervolgens in de namiddag iets meer hands-on te kunnen werken rond het thema.

Het volledige programma vind je op www.wvdv.be.

Verslag: Levensbeschouwing op school, het grote debat

Op dinsdagavond 1 maart werd er aan de campus van Universiteit Antwerpen een debat georganiseerd over de toekomst van het levensbeschouwelijk onderwijs in Vlaanderen. In het panel zaten:

  • Ahmed Azzouz: inspecteur-adviseur islamitische godsdienst
  • Eddy Borms: inspecteur-adviseur niet-confessionele zedenleer – Vrije Universiteit Brussel
  • Werner de Saeger: Université Libre de Bruxelles – Oxford University – Cambridge University – Alviella Institute
  • Patrick Loobuyck: Universiteit Antwerpen - Universiteit Gent – pleitbezorger LEF
  • Jürgen Mettepenningen: directeur dienst identiteit van het Vicariaat onderwijs Mechelen-Brussel – Katholieke Universiteit Leuven
  • Raymonda Verdyck: afgevaardigd bestuurder GO! onderwijs van de Vlaamse gemeenschap

In deze boeiende discussie,in goede banen geleid door radiomaker Jan Hautekiet, kwamen de verschillende posities en verzuchtingen duidelijk aan de oppervlakte.

Over één ding waren alle prota- en antagonisten het echter roerend eens: goed onderwijs moet steeds vertrekken vanuit de vorming van het kind. Het is het kind en de jongere op weg naar het volwassendom dat de ultieme verantwoording voor onze onderwijsvisies en – daden moet zijn. Bekeken vanuit het humanistisch opvoedingsproject, met als doelstellingen de zelfrealisatie, persoonlijkheidsvorming, persoonlijke zingevingsprocessen, de intellectuele en culturele vorming, de weerbaarheid via het kritisch analytisch denken van het kind, is dit een evident uitgangspunt. In alle opzichten vormt het kind, de jongere het centrale punt in alles wat we de leerling in een humanistische opvoeding willen bijbrengen. Het kind, niet als een atomair gegeven, maar steeds – en reeds voor alles – vervat in betekenisstructuren en sociale contexten, in wisselwerking met de andere, de omliggende wereld.

Kon u er niet bij zijn, maar bent u wel benieuwd naar de verschillende standpunten en argumenten? U kan het debat hier integraal herbekijken.

terug naar boven

in de kijker

februari 2016 (2)

debatwedstrijd
© deMens.nu

Levensbeschouwing op school: Het grote debat

Levensbeschouwelijk onderwijs laat niemand onberoerd. Zoveel is te merken aan de reacties en tussenkomsten die volgen op de media-aandacht voor het vak LEF als alternatief op de bestaande levensbeschouwelijke vakken.

Ook politici blijven niet onaangeroerd door de emoties en meningen die oplaaien n.a.v. het debat over de levensbeschouwing op school. Binnen de commissie onderwijs van het Vlaams Parlement werd de minister van Onderwijs, mevrouw Hilde Crevits, reeds uitgebreid gevraagd naar haar standpunt in het debat. De minister ziet evenwel nog een toekomst weggelegd voor de levensbeschouwelijke vakken en voelt minder voor een verplicht veralgemeend levensbeschouwelijke vak. Het aanbod van de levensbeschouwelijke vakken in de scholen van het officieel onderwijs, gebaseerd op de keuzevrijheid, is een geslaagd recept voor pacificatie en heeft in het onderwijs overleg en samenwerking mogelijk gemaakt tussen de erkende levensbeschouwelijke verantwoordelijken.

LEF – een voorstel van Prof. dr. Patrick Loobuyck – zou op basis van een objectief-wetenschappelijke methode, een wezenlijk kwalitatief verschil moeten brengen in de kennisinhouden die we onze jeugd meegeven over de bestaande levensbeschouwingen (religies) en verder een antwoord moeten bieden op het versplinterd en gebrekkig aanbod van ethiek en filosofie in het onderwijscurriculum van de officiële scholen. Ook hier merken we dat onderwijsvisies gevoelig zijn voor de projectie van persoonlijke verlangens en wensdromen (hoewel we in geen geval het belang van filosofie in het onderwijs willen miskennen). Er wordt in de context van LEF verwezen naar buitenlandse voorbeelden van religieuze studies (studies over religie), toegepast in het onderwijs. We stellen verder vast dat het vrijzinnig humanisme in de voorbeelden een marginale vermelding krijgt. Is daarmee het hele verhaal verteld?

Naast het kennisaanbod over religies en levensbeschouwingen wil het GO! meer inzetten op haar opvoedkundig project met als baseline ‘samen leren samen leven’. Daarbij dienen de leraren levensbeschouwelijke vakken meer te worden betrokken. En dat laatste is een goede zaak. De levensbeschouwelijke vakken zijn immers geen alleenstaande reservaten. Zij bieden juist een voornaam oefenterrein en een gepaste ontmoetingsplaats om in een respectvolle dialoog, al lerend te leren, samen te leven in een open diverse samenleving. Samen-leven in seculiere multi-levensbeschouwelijke samenleving vereist het gevoel en de wetenschap dat het hebben van een eigen levensbeschouwing gegarandeerd en geaccepteerd wordt in de samenleving. Nemen we deze basisvoorwaarde immers ook niet aan in de les NCZ?

Het grote debat over levensbeschouwing op school

Iedereen die zich betrokken weet met het vak NCZ zouden wij dan ook van harte willen uitnodigen voor het grote debat dat H-VV binnenkort organiseert op 1 maart aan de stadscampus van Universiteit Antwerpen (klik hier voor het volledige programma). Vanuit H-VV werd het initiatief genomen om ook de minder gehoorde stemmen te laten horen vanuit de betrokken levensbeschouwingen. Daarom worden aan de paneltafel dit keer ook Eddy Borms, inspecteur coördinator NCZ, Ahmed Azzouz, inspecteur-adviseur Islamitische godsdienst en Jürgen Mettepenningen voor de katholieke godsdienst, uitgenodigd om hun bijdrage aan het debat te kunnen leveren.

Oproep getuigenissen NCZ

Wie mee met ons NCZ te waardevol acht om niet achter te blijven in het debat over de hervorming van de levensbeschouwelijke vakken, mag die avond zeker niet ontbreken en/of kan altijd gehoord geven aan de oproep naar getuigenissen van het vak NCZ.
Schrijf jouw persoonlijke getuigenis over het vak niet-confessionele zedenleer neer: Wat is jouw mening over de inhoud van het vak NCZ? Wat zijn jouw ervaringen? Hoe ging het er in het verleden aan toe tijdens zo'n les? Wat komt er vandaag aan bod? Hoe ervaar jij het vrijzinnig humanisme in de lessen NCZ? En nog, wat vond je verrijkend en inspirerend? Wat kan beter? Laat van je horen! Deel jouw gedacht met ons en ontvang een uniek 'I LOVE N.-C. zedenleer’ T-shirt.

Stuur ons jouw persoonlijke gedacht naar catherine.voets@demens.nu, of via deze link of stuur het op naar huisvandeMens Leuven, Tiensevest 40, 3000 Leuven ter attentie van Catherine Voets.

Met jouw persoonlijke mening, verhaal of getuigenis gaan wij een algemeen beeld over het vak NCZ schetsen. Indien je dit wenst, kunnen we jouw mening ook anoniem opnemen.

Dit is een project van IMD Vlaams-Brabant, WLE-Digimores en RIBZ vzw.

terug naar boven

in de kijker

februari 2016

debatwedstrijd
© Hujo

Debatwedstrijd 2016

Binnenkort is het zover ... de debatwedstrijd 2016. Ook dit schooljaar nemen kritische geesten van de derde graad ASO, BSO, KSO en TSO het tegen elkaar op in provinciale voorrondes en een nationale finale.

Winnende duo’s van de voorrondes kronen zich niet enkel tot provinciale winnaar, zij stoten ook door naar de nationale finale in Brussel, waar zij onderling zullen uitmaken wie uitgeroepen wordt tot het beste debatduo van Vlaanderen 2016! De grote finale gaat door op zaterdagnamiddag 12 maart 2016 in het Brussels Parlement (De Schelp). Een dag om naar uit te kijken!

Dit jaar handelen de stellingen over de vluchtelingenproblematiek, de evoluties in het onderwijs en discriminatie.

Deze wedstrijd biedt een geweldige ervaring voor leerlingen NCZ om hun debatkunsten verder te ontwikkelen en zich te verdiepen in actuele maatschappelijke thema's. Bovendien zijn er geweldige prijzen te winnen! Vorig jaar gingen de winnaars naar huis met tickets voor Pukkelpop.

Alle ingeschreven leerkrachten ontvangen een debatgids met een 30-tal activerende werkvormen rond debatteren in de klas. Aarzel dus niet langer om deel te nemen!

Meer info en inschrijven via www.debatwedstrijd.be

Sapere Aude 2016

Smaakt dit naar meer? Dan herinneren wij je graag aan de Sapere Aude-wedstrijd rond het thema voeding: ‘ik ben wat ik (w)eet’. Naast de debatwedstrijd heeft WLE DigiMores ook haar creativiteitswedstrijd terug in de aanbieding. Dit jaar worden ook inzendingen verwacht die tot stand kwamen door interlevensbeschouwelijke samenwerking! Dat interlevensbeschouwelijke samenwerking een hot nieuwsitem is, bewijst alvast dit VRT-nieuwsfragment.

Meer info op www.sapere-aude.be

Extra debattips voor in de klas

  • Op de site van de wedstrijd vind je een debatgids met '20 tips voor een goed debat'.
  • De ongelovige Thomas heeft een punt - Een handleiding voor kritisch denken (2011) van Johan Braeckman en Maarten Boudry is interessant leesmateriaal om drogredeneringen te leren ontmaskeren. Ook het korte boekje 'Logica' (2015) van Jean-Paul Van Bendegem is een aanrader om te leren hoe je logisch argumenteert. Hij gebruikt voorbeelden zowel uit de wiskunde als uit Knack en De Zevende Dag.
  • Een alternatieve vorm van debatteren is de befaamde Socratische Methode waarbij je door zaken in vraag te stellen tot fundamentele opvattingen tracht te komen. Het boek 'Het socratisch gesprek' van J. Delnoij biedt veel achtergrondinformatie en bruikbare tips.
  • Op de site van de theatervoorstelling 'Op het bot' vind je enkele interessante stellingen die als basis kunnen dienen voor een stellingenspel over de problematiek van anorexia.

Tot slot, zo debatteert men in De Ideale Wereld:

terug naar boven

in de kijker

januari 2016

rebel
© deMens.nu

deMens.nu Magazine Dossier: Rebellie

Een rebellerende klas: als leerkracht maak je het liever niet mee. Ook ouders kunnen soms met de handen in de haren zitten als hun opstandige kinderen of pubers het weer eens te bont maken. Toch zijn er ook positieve kanten aan een ongehoorzame ingesteldheid. Het vrijzinnig humanisme en het vak niet-confessionele zedenleer zijn zelf ontstaan als reactie tegen dogma's van religieuze instituties en andere zelfverklaarde autoriteiten.

In het deMens.nu Dossier van januari-februari-maart lees je alles over de zin van een rebels karakter. Je vindt er onder meer een interview met kinder- en jeugdpsychiater Dr. Erik Schoentjes, een artikel over het evolutionaire voordeel van de bad boy, en de link tussen rebellie en politiek.

Als aanvulling kunnen ook volgende onderwerpen interessant zijn om binnen de les NCZ te behandelen.

Rebelse tieners of koppige peuters; opstandig gedrag van kinderen en jongeren (in de klas)

Je moet het leerkrachten niet vertellen: rebellie vindt ook plaats in de klas. Onderstaande vragen kunnen de aanzet vormen voor een interessant klasgesprek:

Wat is volgens jou de betekenis van ‘rebellie’? Wat betekent ‘stout’ / ‘opstandig’ zijn? Ben jij wel eens rebels/stout/opstandig? Reageer jij altijd zoals van jou wordt verwacht? Wat zijn volgens jou aanleidingen om opstandig te worden/zijn? Of, welke situaties lokken bij jou rebels/opstandig ge-drag uit? (bv. verveling, onrechtvaardige straffen, onmacht, …) Wat zijn de gevolgen van rebels gedrag? En nog: Zijn de consequenties de inzet waard? Hoort opstandig gedrag bij de/je leeftijd? Waarom wel/niet? Is er een verschil tussen rebels gedrag en misdrijven? Waarom wel/niet? Kan je dit verduidelijken aan de hand van een voorbeeld?

Grenzen aan protest

Wat zijn de grenzen aan protest? Moet al het protest binnen de wet gebeuren of is er ruimte voor 'burgerlijke ongehoorzaamheid'? Absolute antwoorden bestaan er niet op deze moeilijke, en daarom ook interessante, vragen. Enkele voorbeelden:

  • De geplande klimaatmarsen in Parijs (en Brussel/Oostende) moesten in december wijken omwille van de terreurdreiging. De activisten waren misnoegd, de kerstmarkten die een veelvoud aan mensen lokten konden immers wel gewoon doorgaan. Sommigen trokken hun stoute schoenen aan en zakten toch af naar de Place de la République in Parijs, waar ze al gauw gearresteerd werden.
  • De stakingen (bij de NMBS) zijn een actueel thema. In deze (ideologische) discussies is het altijd interessant om de verschillende standpunten naast elkaar te leggen: Nog een extra vraag: wat met de minimale dienstverlening in gevangenissen, in ziekenhuizen, bij de brandweer … ?
  • De meningen over het gebruik van GGO's (genetisch gemodificeerde organismes) zijn, om het zacht uit te drukken, verdeeld. De vernietiging van een aardappelproefveld in Wetteren, en het (tijdelijke) ontslag van Barbara Van Dyck, veroorzaakten enkele jaren geleden voor heel wat ophef. Een geval van burgerlijke ongehoorzaamheid of een inperking van het recht op wetenschappelijk onderzoek? Lees een pro en contra.
  • Dit kan gekaderd worden binnen een discussie over (mensen)rechten en is daarnaast ook een goede oefening in het correct leren argumenteren.

    Extra leestip: Henry David Thoreau, “De plicht tot burgerlijke ongehoorzaamheid”

    protest

    Terroristen of vrijheidsstrijders?

    Of men spreekt over terroristen of vrijheidsstrijders heeft veel te maken van welke kant een conflict bekeken wordt. Dit is een schoolvoorbeeld van hoe taal en media het denken kunnen beïnvloeden. Enkele interessante stukjes hierover:

    Online protest tegen IS

    De strijd tegen IS wordt op alle vlakken gevoerd, ook op het internet. Abdullah-X is het jongste wapen in de strijd tegen de terreurgroep IS op sociale media. Een ander voorbeeld is een actie waarbij de spot wordt gedreven met IS-strijders door hun hoofden op foto te vervangen door eenden. Op 11 december 2015 organiseerde het hackerscollectief Anonymous zelfs een ware ISIS trolling day ('ISIS uitlachdag'). In de media verschenen enkele artikels met de vraag of dergelijke acties wel enig nut hebben.

    Klanken van protest

    Kunst is een geweldig iets om (maatschappelijk) ongenoegen te uiten. De rock-'n'-roll bracht in de jaren '50 een heel nieuwe jongerencultuur op gang met als boegbeeld uiteraard Elvis Presley (hoewel in leven een engeltje naast zijn tijdgenoot en levende rock-‘n’-roll - legende Jerry Lee Lewis, bijgenaamd 'the Killer'). In de jaren '60 faciliteerde de rockmuziek het protest van een nieuwe generatie die in opstand kwam tegen de (Vietnam)oorlog, tegen valse autoriteiten, tegen ‘het systeem’ tout cours. Woodstock vormde in 1969 het orgelpunt van die protestbeweging. Songs zoals The Times They Are A-Changin' van Bob Dylan en, dichter bij ons, Welterusten Meneer de President van Boudewijn de Groot vatten deze periode bij uitstek samen. In de jaren '70 kende het muzikale protest een nieuwe dynamiek met de opkomst van de punkbeweging. Hier vind je een lijst van protestsongs.

    Je hoeft het niet altijd in de vorige eeuw te zoeken. Ook vandaag zijn er veel (populaire) artiesten die in hun teksten een maatschappelijke boodschap brengen en dichter bij de leefwereld van jongeren van nu staan. Lees bijvoorbeeld dit artikel eens (in het Engels).

    We sluiten deze lijvige In de kijker af met een gedicht van Annie M.G. Schmidt:

terug naar boven

in de kijker

december 2015

sint
© Wikimedia

Oorsprong eindejaarsfeesten

De eindejaarsfeesten zijn voor veel mensen, naast het samenzijn met familie, vooral de periode van goed gevulde winkelkarren en eettafels.

Het feestgejoel begint al op 6 december wanneer kinderen in België hun door Sinterklaas geleverde cadeautjes uitpakken. Wat weten we eigenlijk over Sinterklaas, behalve dat hij elk jaar met de stoomboot uit Spanje aanmeert in de haven van Antwerpen? In de eerste plaats heeft De Goede Sint niet altijd in Spanje gewoond. Oorspronkelijk was Nicolaas in de 4de eeuw bisschop van Myra, een plaats in het hedendaagse Turkije. Nicolaas van Myra zou overleden zijn op 6 december, wat moet verklaren waarom we het Sinterklaasfeest op deze dag vieren.

Twee eeuwen later werd hij heilig verklaard als 'Sint Nicolaas' omwille van vele barmhartige daden en 'wonderen' die aan hem worden toegeschreven. Eén van de legendes wil dat de goede man bij een arm gezin met drie jonge dochters op regelmatige basis een buidel geld door het raam gooide, die dan wonder boven wonder telkens in een schoen terechtkwam (een verklaring voor 'de schoen zetten'). Zo beschikten de dochters over een bruidschat en hoefden ze niet uitgehuwelijkt worden als slaven.

Een andere oorsprong van Sinterklaas kan gevonden worden in de figuur Wodan, de oppergod van de Germaanse goden in de Germaanse mythologie.

Volgens de legende reed Wodan met een spookachtige jachtgroep over de wolken, een fenomeen dat door de Germanen De Wilde Jacht werd genoemd. Als het begon te donderen wist je dat Wodan, en met hem onweer, in aantocht was. Sommige elementen uit De Wilde Jacht zijn waarschijnlijk overgenomen bij het Sinterklaasfeest, bijvoorbeeld de zak voor stoute kinderen.

Ook de Kerstman toont nogal wat gelijkenissen met de Germaanse oppergod. Dat mag niet verwonderen. De Wilde Jacht nam plaats tijdens het Joelfeest. Tijdens dit zonnewendefeest vierden de Germanen het keerpunt waarop de dagen terug begonnen te lengen. Eiken werden versierd met lichtjes. Later zou dit feest door de christenen worden 'overgenomen' met het vieren van de geboorte van Jezus oftewel Kerstmis. Sommige tradities, zoals de versierde boom, werden enkele eeuwen door de Kerk verboden als 'heidens', maar zouden later toch terug ingang vinden.

De eindejaarsfeesten zijn een versmelting van zowel heidense als christelijke rituelen en legendes. De gebruiken zijn sterk geëvolueerd in de tijd en nog steeds onderhevig aan verandering, zoals de recente discussie over de figuur van Zwarte Piet ook aantoont.

terug naar boven

in de kijker

november 2015 (2)

peaceforparis
© Jean Jullien

Terreur in Parijs

Damascus, Ankara, Sharm El Sheikh, Beirut, Parijs ...

Terreur komt soms angstaanjagend dichtbij. Toch is het net die angst waar we als vrije burgers niet aan mogen toegeven. Leerkrachten NCZ kunnen daar een belangrijke rol in opnemen, door hun leerlingen genuanceerde informatie aan te bieden en ruimte te creëren voor open gesprekken.

In nasleep van de recente gebeurtenissen zijn er diverse relevante en nuttige nieuwsberichten en tools verschenen. Een greep uit het aanbod:

Interlevensbeschouwelijke verklaring

De leden van de Vlaamse Interlevensbeschouwelijke Dialoog en de voorzitter van het Platform van Vlaamse imams hebben naar aanleiding van de aanslagen in Parijs een gezamelijke verklaring afgelegd. Lees de integrale verklaring.

Samenspel

De redactie van Samenspel maakte een korte les/werkblaadje dat je terugvinden onder de rubriek “actualiteit” (lager onderwijs).

Raadpleeg de les.

Netwerk Tegendiscours

Vanuit de Vlaamse overheid staat sinds enkele weken een netwerk van vrijwillige islamexperten ter beschikking van de scholen en haar eerstelijnswerkers (leraren, CLB-medewerkers, time-outprojectbegeleiders ...). Het netwerk is te bereiken via deradicalisering.onderwijs@vlaanderen.be.

Meer info op de site van Onderwijs Vlaanderen.

Karrewiet

Karrewiet, het Ketnet-actua programma dat zich richt op kinderen van 8 t.e.m. 12 jaar, heeft een speciale uitzending gemaakt over de aanslagen in Parijs.

Bekijk de uitzending.

Mijn Jihad

Hoe praat je met jongeren over de aanslag in Parijs? Hoe gaan Vlaamse moslims om met extremisme? Rudi Vranckx en zijn team bundelden de reportage Mijn Jihad in een handig lespakket.

Raadpleeg het lespakket.

Meer leestips

Aanslagen in Parijs: hoe hiermee omgaan in de klas? Enkele tips van Klastools.

Wat vertel je tegen kinderen over terrorisme? Enkele tips van zitdatzo.

Terreur in Parijs, hoe leg je dat uit aan je kind? Artikel op demorgen.be.

Terreur heeft álles met geloof te maken (alleen een ander dan we denken) Artikel op decorrespondent.nl.


In de wereld van vandaag en morgen zijn de ontmoetingen tussen personen en gemeenschappen die tot verschillende culturen behoren, voorbestemd steeds frequenter te worden; alleen de betrokkenen zijn in staat te verhinderen dat die ontmoetingen in even zoveel conflicten veranderen. Om te ontsnappen aan barbaarse daden van een schrikwekkende omvang is onze beste kans hierin gelegen dat de ene partij zich verlost uit de greep van de angst en de andere partij uit de greep van het ressentiment en dat wij allen proberen te leven in die meervoudige wereld waarin de zelfbevestiging niet verloopt via de vernietiging of de onderwerping van de ander. Tzvetan Todorov - ‘Angst voor de barbaren’

terug naar boven

in de kijker

november 2015

thankyou
© deMens.nu

Boektip: Thank You For Tomorrow

Jongeren. Iedereen lijkt wel iets van, voor of met hen te willen. Aan de jeugd van vandaag wordt dan ook langs alle kanten geduwd en getrokken. Het boek Thank You For Tomorrow draait het perspectief om en legt het oor te luisteren bij de jongeren zelf. Op basis van een uitgebreide literatuurstudie en groepsgesprekken, biedt de auteur in een eerste deel inkijk in de leefwereld van adolescenten tijdens hun hobbelige parcours naar de volwassenheid. Het tweede deel omvat beproefde strategieën, tips & tricks en heel wat praktijkvoorbeelden voor wie met jongeren aan de slag wil.

Deze publicatie is inspirerend voor al wie jongeren beter wil begrijpen, bereiken en op een zinvolle manier wil betrekken... zonder duwen en trekken.

Ann Clé is master in de Agogische Wetenschappen en deed haar eerste beroepservaringen op in het Brusselse socio-culturele werkveld. In haar verdere loopbaan bleef ze steeds met één been in onderzoek en beleid staan, en met het andere in de praktijk, waaronder die van het jeugdwerk en het jeugdwelzijnswerk. Dit boek schreef ze in opdracht van deMens.nu aan de Vrije Universiteit Brussel.

Ontdek dit boek en de auteur op dinsdag 3 november op de boekenbeurs!

terug naar boven

in de kijker

oktober 2015

debatwedstrijd
© Hujo

Debatwedstrijd 2016

Wie wordt in 2016 het beste vrijzinnige debatduo van Vlaanderen?

Ook dit schooljaar zullen kritische geesten van de derde graad ASO, BSO, KSO en TSO het tegen elkaar opnemen in de provinciale voorrondes en nationale finale van de Digimores Debatwedstrijd!

Wat? Een gratis wedstrijd waarin jongeren het in duo verbaal tegen elkaar opnemen rond actuele thema’s.

Wie? Jongeren uit de derde graad ASO, BSO, KSO en TSO.

Waarom? Omdat de mening van jongeren telt. Om de kritische kijk te verscherpen. Omdat vrij onderzoek kunnen voeren belangrijk is. Omdat je unieke vaardigheden opdoet. Omdat samenwerking de vriendschappen versterkt. Om jezelf te verdiepen in maatschappelijke thema’s.

En … Omdat er geweldig mooie prijzen te winnen vallen! Vorig jaar gingen de winnaars naar huis met tickets voor Pukkelpop. En ook dit jaar zullen er mooie prijzen staan blinken!

De eerste twee, zeer actuele, thema's zijn reeds bekend: 'vluchtelingen' en 'evolutie in het onderwijs'.

Meer info en inschrijven via de website.

www.debatwedstrijd.be

terug naar boven

in de kijker

september 2015

klas
© deMens.nu

Nieuwe portaalsite

Niet-confessionele zedenleer (NCZ) is één van de levensbeschouwelijke vakken die leerlingen kunnen volgen in het lager en middelbaar onderwijs. In de lessen worden kinderen en jongeren een moreel bewustzijn en zingevend oriëntatiekader bijgebracht vanuit de vrijzinnig-humanistische levensbeschouwing.

De portaalsite www.nczedenleer.be is het online startpunt van het vak niet-confessionele zedenleer. In de wegwijs vind je een overzicht van de organisaties die het vak ondersteunen. In de kijker zet op regelmatige basis een actueel NCZ-thema centraal. De leerplannen vormen de basis van de lessen en zijn onontbeerlijk leesvoer als je meer wil weten over de inhoud van het vak. In de FAQ worden de meest prangende vragen omtrent NCZ beantwoord. Tenslotte vind je op deze site ook een bestelmenu en nuttige contactgegevens.

De portaalsite is een samenwerkingsproject van de RIBZ en deMens.nu.

terug naar boven